ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ମହାନ ତପସ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତପସ୍ୱୀ କାଠା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶୋଳ ବର୍ଷର ଯୁବକ, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ, ଆତ୍ମ-ନିୟମିତ ଏବଂ ନେକଦିଗୁଣ ଗୁଣର ଧାମ ଥିଲେ। ସେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ ନମସ୍କାର କଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହ କାଠାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ। କାଠା କହିଲେ, "ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ଏକ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି ଯଥାଉଚିତ କରନ୍ତୁ।" ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, "ତୁମେ ପୁରାଣ, ସ୍ମୃତି, ବେଦ, ଏବଂ ଧର୍ମର ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଯେଉଁ କିଛି ପଢିବାକୁ ଚାହଁ, ସେସବୁ ଅଧ୍ୟୟନ କର।" କାଠା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ସବୁକିଛି ଜାଣେ, ମହାମୁନି, ଏବଂ ଦେରି କରିବେ ନାହିଁ। ଏକ ଉତ୍ତମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଗୁରୁଭକ୍ତ, ବିନମ୍ର ଏବଂ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ଶିଷ୍ୟ କେବଳ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।" ସେ ଆଗରେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଶିଷ୍ୟ, ଶ୍ରମସେବାରେ ନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ। ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।" ଭରଦ୍ୱାଜ 'ତଥା' ବୋଲି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ। ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, କାଠା ଖୁସି ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, କହନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ ହେଉ। ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।" "ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ବି ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି।" "ମୋ ବୋନ୍ କୁ ଉଚିତ ବିଧିରେ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ସହ ସ୍ନେହରେ ବସନ୍ତୁ—ଏହି ବିନଞ୍ଚନା ମୋର।" ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ, "ଏକ ଶିଷ୍ୟ ସଦା ଗୁରୁ ପାଇଁ ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ସମାନ, ଏବଂ ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ପିତା ସମାନ; ତେବେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ କିପରି ସମ୍ଭବ?" "ମୋ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କର, ଏହା ଇ ତୁମର ଦକ୍ଷିଣା। ସମସ୍ତ କଥା ମନେ ରଖ, ହେ କାଠା, ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ରେବତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର।" 'ତଥା' ବୋଲି କାଠା ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରି, ଯଥାଉଚିତ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରେବତୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ, ସେ ରେବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ, ରେବତୀଙ୍କ ରୂପର ଲାଗି ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, କାଠା ରେବତୀ ସହ ମିଶି ଦେବାଦିଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ରେବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମନୋହର ଅଙ୍ଗ, ତୁଳନାହୀନ ରୂପର ଧାମ ଥିଲେ। ରେବତୀଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଜଳ ସେଠାରେ ବହିଲା। ଏହି ଜଳ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକ ନଦୀ ହେଇ ରେବତୀ ନାମ ହେଲା, ଯାହା ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁନି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ରୂପ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏହା ହେଲା ନଦୀ ବିଦର୍ଭା। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ରେବତୀ ଓ ଗଙ୍ଗାର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ବିଦର୍ଭା ଓ ଗୌତମୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଉଭୟ କୂଳରେ ଶତାଧିକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ହରି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ଅଜାଣି ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥର ମହିମା କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଯେଉଁଠି ସୂଦର୍ଶନ ଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ଆୟୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧନ୍ୱନ୍ତରି ନାମକ ରାଜା ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ ଓ ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ଭୋଗର ଅସମତା ବୁଝି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈରାଗ୍ୟ ଅଂଗୀକାର କଲେ। ସମୁଦ୍ର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ, କିମ୍ବା ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହରେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଏକ ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ— ସେଠାରେ କୃତ ତପସ୍ୟା, ହୋମ, ଓ ଜପ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହି କଥା ଜାଣି ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଏଠାରେ ମହାତପସ୍ୟା କଲେ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ, ଭୀମେଶଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇ, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ମହା ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭୟବଶତଃ ହଜାର ବର୍ଷ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଚି ରହିଲା। ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; ରାଜା ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ସେ ଦାନବ ସମୁଦ୍ରରୁ ବାହାରିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଧନ୍ୱନ୍ତରି ରାଜା ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ତମା ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ଦାନବ ସେଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଲା। ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସଦା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ମନୋନିବେଶ କରି, ଜପ ଓ ହୋମରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିବି," ଏହା ଭାବି ତମା ସମୁଦ୍ରରୁ ବାହାରିଲା। "ମୁଁ, ଏହି ପ୍ରବଳ ରାଜା, ତାକୁ ଅନେକଥର ନଶ୍ଟ କରିଛି," ଏହି ଭାବନାରେ ତମା ସମୁଦ୍ରରୁ ବାହାରିଲା। ତାହାପରେ, ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ସେ ଚମତ୍କାର ଭୃକୁଟି, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଲିନ୍ନ, ହସୁଥିବା, ଦ୍ରଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ, ଶାନ୍ତ, ଭକ୍ତିମୟ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ଦୟାଭାବେ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କି କାରଣରେ ଏହି ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛ? କାହାକୁ ଦେଖି ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ? ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି।" ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ଆନନ୍ଦର ଅନ୍ୟ କାରଣ କଣ ହୋଇପାରେ? ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶ୍ରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ଚିତ୍ତ ଆକୁଳ ହୋଇଯାଉଛି।" "ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ପୁନିପୁନି ଚଲିଯାଉଛି, ରାଜନ୍, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟର ଅଭାବରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ।