ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ବେଦମୟ ଶ୍ଲୋକ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଥିଲା—ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି, ମନେ ରଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଯେଉଁଠି ସୋମ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଔଷଧୀ ଦ୍ରବ୍ୟର ସହିତ ପାଠିତ ହୁଏ, ସେଠି ଅନ୍ନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସେଠିଠାରୁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ଔଷଧୀୟ, ଶୁଭ, ଅମର, ବେଦମୟ ଏବଂ ମାତୃ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ନିସ୍ତାରେ ସ୍ନାନ, ପାଠ, ହୋମ, ଦାନ, ପିତୃ ତର୍ପଣ, ଅନ୍ନଦାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅନେକ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଦୁଇ ତଟରେ ଏଠି ଛଉ ଲକ୍ଷଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏବେ ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦର୍ଭା ତଥା ରେବତୀ ସଙ୍ଗମର କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁରାଣଜ୍ଞ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ମହାଋଷି ଥିଲେ, ନାମ ଭରଦ୍ୱାଜ। ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଥିଲେ ରେବତୀ, ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଏବଂ ବିକୃତ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଥିଲା। ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତାରେ ପଡି ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଉଭା ହେଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ—"ଏହି ଭଉଣୀକୁ କାହାକୁ ଦେଉଁ? ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କନ୍ୟାକୁ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିବ? ତଥାପି ଭଉଣୀକୁ ବିବାହ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।" ତିନି ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"କୌଣସି ପିତା ପାଇଁ କନ୍ୟା ସଦା ଦୁଃଖର କାରଣ; ଜୀବ ଜୀବନରେ ପ୍ରତି ପଦେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଅନୁଭବ କରେ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷି ଆସିଲେ। ସେ ଛୋଟ, ଶୋଭାମୟ, ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ନାମ କଥା। ସେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ଆଗମନର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। କଥା କହିଲେ—"ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଆସିଛି; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛି; ଯାହା ଉଚିତ, କରନ୍ତୁ।" ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—"ପୁରାଣ, ସ୍ମୃତି, ବେଦ, ଧର୍ମର ବହୁ ଉତ୍ସ—ଯାହା ଚାହାଁ, ପଢିବାକୁ ପାରିବ।" କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜାଣିଛି; ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ। ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଗୁରୁପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ନମ୍ରତା, ଶିକ୍ଷା—ଏହି ଶିଷ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ।" ସେ କହିଲେ—"ମୁଁ ଅପରାଧରହିତ, ସେବାନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଶିଷ୍ୟ; ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ।" ଭରଦ୍ୱାଜ "ତଥା" କହି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, କଥା ଖୁସି ହୋଇ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏକ ଉପହାର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବ; କହନ୍ତୁ, ଯଦି ଏହା ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।" ସେ କହିଲେ—"ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଶିଷ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରା ଅବଧି ନରକରେ ରହନ୍ତି।" କଥା ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଯଥାବିଧି ବିବାହ କରନ୍ତୁ; ସେଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ସହିତ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ—ଏହି ଉପହାର ମୁଁ ଚାହୁଁ।" ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—"ଶିଷ୍ୟ ସଦା ଗୁରୁପ୍ରତି ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ଭଳି ହେବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ ପିତା; ତେଣୁ ଏହି ସମ୍ପର୍କ କିପରି?" ପରେ କହିଲେ—"ମୋ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କର; ଏହି ଆଜ୍ଞା ଉପହାର। ସମସ୍ତ କଥା ମନେ ରଖ, ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ରେବତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର।" "ତଥା" କହି, କଥା ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରେବତୀକୁ ହାତ ଧରି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠି, କଥା ରେବତୀ ସହ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ, ତାଙ୍କର ଶୋଭା ପାଇଁ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ। ରେବତୀ ଏବେ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ମନୋହର ଅଙ୍ଗ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ପରିଣତ ହେଲେ; ରେବତୀର ଶୋଭାବୃଦ୍ଧି ଅଭିଷେକର ଜଳ ଏଠି ବହିଲା। ଏହା ଗଙ୍ଗାରେ "ରେବତୀ" ନାମକ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯାହା ଶୋଭା ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ପୁନଃ, କଥା ନିଭିନ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ରୂପ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏହା "ବିଦର୍ଭା" ନଦୀ ଭାବେ ପରିଣତ ହେଲା। ଯେଉଁଠି ରେବତୀ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ବିଦର୍ଭା ଏବଂ ଗୌତମୀ ସଙ୍ଗମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଦୁଇ ତଟରେ ଶତାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତଟରେ "ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥ" ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏଠି ଅଜାଣା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ସ୍ନାନ କରେ, ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଯେଉଁଠି ଚକ୍ରଧାରୀ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ, ଆୟୁଷ ପୁତ୍ର, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ତା'ଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ପ୍ରଧାନ। ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ, ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଭୋଗର ଅସମତା ବୁଝି, ସ୍ବପ୍ରାପ୍ତିରେ ବିରାଗ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ। ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗା ତଟ, କିମ୍ବା ଶିବ ବା ବିଷ୍ଣୁ ଘର, ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ—ଏଠି ତପ, ହୋମ, ପାଠ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଏଠି ମହାତପ କଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା, ଭୀମେଶଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ତପ କଲେ। ଏହିପରି, ଗଭୀର କାଳରେ, ଏକ ଦୈତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା। ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ରାଜା ବିରାଗୀ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଗଙ୍ଗା ତଟର ତୀର୍ଥ, ତା'ର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ଏଠି ଘଟିଥିବା ଦିବ୍ୟ କଥା ପବିତ୍ର ମନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅନୁଭୂତି ସହିତ ଶୁଣିଲେ, ଜୀବନରେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।