ମହାମାତା ଜଗତ୍ ଜନନୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ଔଷଧ ମାନେ ବିନମ୍ର ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ମାତା, ଆମକୁ ଏକ ମହାତ୍ମା, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ସ୍ୱାମୀ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଔଷଧମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅମର ମାତୃକା। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଦେଉଛି, ଯାହାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅମୃତ।” ଏହି ମାତୃବାଣୀକୁ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ, ସୋମ ଏବଂ ଔଷଧମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଠାରେ ମହାଔଷଧମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସୋମ ଅମରତାର ସାର, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ନାଶକ। ସେଠି ସୋମତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ସ୍ଥାନ, ସୋମପାନର ଫଳ ଦାତା। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣାଯାଏ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ାଯାଏ, କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ଧାନ୍ୟତୀର୍ଥ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ, ଶ୍ରୀ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରେ। ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇ ଔଷଧମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଆଶାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ବେଦୀୟ କଥା ଅଛି, ଯାହା ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ଯିଏ ଉପଜାଉ ଜମି ଦାନ କରିଥାଏ, ସେ ମାଆ ସମାନ ମାତୃଭୂମି ଦାନ କରେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯିଏ ଦାନ କରେ, ସେ ଚାହିଦା ମତେ ଉପଜାଉ ଜମି, ଗାଈ ଓ ଔଷଧ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ପାଏ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ରୂପୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ପାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଔଷଧମାନେ ସୋମଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସୋମ ତାଙ୍କର ନାଥ ଏହି ଜ୍ଞାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ଯିଏ ଔଷଧ ଦାନ କରେ, ସେ ଚାହିଦା ମତେ ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସୋମ ଉତ୍ପତ୍ତି ଔଷଧମାନେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଯିଏ ଆମକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ଦାନ କରେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ଦେବା। ଏବଂ ତୁମେ ଔଷଧମାନଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ତୁମର ଅଧୀନ।” ଔଷଧମାନେ ସୋମ ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥାହେଉଛନ୍ତି, “ହେ ରାଜନ୍, ଯିଏ ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ଦେବା। ଆମେ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରାଣ ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ। ଯିଏ ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ଦେବା। ଯିଏ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଆମର ଭକ୍ତି ମିଳେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ଦେବା। ଯେଉଁଠି ଆମେ ଯାହାକୁ ଲାଗି ରହିଛୁ, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଲେ ଆମେ ପାର କରି ଦେବା। ଯିଏ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ପିତୃତର୍ପଣ, ଅମୃତ, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ଦେବା। ଯିଏ ଏହି ବେଦ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଣେ, ସ୍ମରଣ କରେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ଦେବା।” ଏହି ସୋମ ରାଜା ସହ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଔଷଧ ସମେତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯେଉଁଠି ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠି ଧାନ୍ୟତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରୁ ସେଠି ତୀର୍ଥ ଔଷଧମୟ, ଶୁଭ, ଅମର, ବେଦୀୟ ଓ ମାତୃତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେଠି ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଦାନ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ନଦାନ କଲେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଛଅ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରି ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦର୍ଭ ଏବଂ ରେବତୀ ସଙ୍ଗମର ପବିତ୍ର କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏଠି ଥିଲେ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ ରେବତୀ, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ବିକଳାଙ୍ଗ ଓ ଭଙ୍ଗୁର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଥିଲେ। ଭଉଣୀଙ୍କ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ଭରଦ୍ୱାଜ ମହାବଳୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ—“ଏହି ଭଉଣୀକୁ କାହାକୁ ଦେଉଁ? ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଜନାନୀକୁ କେଉଁଠି ଦେବି? କେହି ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, ତଥାପି ଭଉଣୀକୁ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ହାୟ, କୌଣସି ପିତା ପାଇଁ କନ୍ୟା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖର କାରଣ ନୁହେଁ; ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଏହା ଜୀବନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରମରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ଆସିଲେ। ସେ ତେର ସଉଁଠି ବର୍ଷର, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ନାମ କଥା। ସେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜ ଉଚିତ୍ ଆଦର କରି, କଥାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ, କାହିଁକି ଆସିଛ?” କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—“ତୁମେ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଚାହୁଁଛ, ପୁରାଣ, ସ୍ମୃତି, ବେଦ ଓ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼।” କଥା କହିଲେ—“ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜାଣେ, ମହାମୁନି, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁନାହିଁ। ସୁଜନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଗୁରୁଭକ୍ତ, ନମ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟ କର୍ମରେ ଲାଭ ହୁଏ।” “ମୁଁ ନିଷ୍ପାପ, ସେବାପରାୟଣ, ଭକ୍ତ, ସୁଜନ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଶିଷ୍ୟ; ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।” “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଭରଦ୍ୱାଜ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଜ୍ଞାନ ପାଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କଥା ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣଙ୍କ ମନ ପସନ୍ଦ କିଛି ଚାହିଁଲେ କହନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉ। ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।” “ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଗୁରୁକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପଡ଼ି ରହନ୍ତି।