ସର୍ବକର୍ମାନ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନରଣ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ଯିଁଠି ଦୁଇଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଅନମିତ୍ର ଓ ରଘୁ, ଦୁହେଁ ରାଜାନ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖ। ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଦିଲୀପ। ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଲୀପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଯିଁଠି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରପୂର୍ବଜ। ଏହି ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଦୀର୍ଘବାହୁ ରଘୁ। ଏହି ବଂଶରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜା ଥିଲେ ଅଜ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଶରଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଦଶରଥଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। କୁଶଙ୍କୁ ଆତିଥି ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିଷଧ ନାମକ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ। ନିଷଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଳ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନଭ, ନଭଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକଙ୍କୁ କ୍ଷେମଧନ୍ୱାନ୍ ନାମକ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ। କ୍ଷେମଧନ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବାନୀକ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅହୀନାଗ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅହୀନାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସୁଧନ୍ୱାନ୍, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶାଲ ଏବଂ ଶାଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉକ୍ୟ, ଯିଁଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଉକ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଜ୍ରନାଭ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ନଳ। ପୁରାଣରେ ଦୁଇଜଣ ନଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ—ଏକ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳ। ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିବସ୍ବାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବଂଶର ଅଂଶ। ଏହି ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପାଠ କରେ, ସେ ବିବସ୍ବାନ୍ ସହିତ ଏକତା ପାଇଁ, ସନ୍ତାନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ଏବେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ, ସୋମଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଅତ୍ରି, ଯିଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁରାତନ ସମୟରେ ସେ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଅନୁତ୍ତର ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ତାଙ୍କର ବୀଜ ଉପରକୁ ଉଠି ସୋମ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଅତ୍ରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରୁ ଦଶ ଧାରାରେ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ଏହି ଜଳ ଦିଗ୍ବଳୟକୁ ଆଲୋକିତ କଲା। ତପୋବଳରେ ଦଶଜଣ ଦେବୀ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେବୀମାନେ ଗର୍ଭକୁ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସୋମ ଚାରିଦିଗରେ ପଡ଼ିଲେ। ସୋମଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର କୁଳପିତା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ରଥରେ ବସାଇଲେ। ସେଥିରେ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୋମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ସୋମଙ୍କ ତେଜ ଦିଗ୍ବଳୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କଲା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ସୋମ ତିନିଥର ସାତ ଚକ୍ର ଭିତରେ ସମୁଦ୍ରବନ୍ଧିତ ପୃଥିବୀକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ, ଶୁଭ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ତେଜ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏହି ତେଜରୁ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜୀବନ୍ତ। ପୁନଃ ତାଙ୍କ ତେଜ ଓ ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ସୋମ ତପସ୍ୟା କଲେ, କମଳମୁଖ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅତିଶୟ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ସୋମଙ୍କୁ ବୀଜ, ଔଷଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜଳର ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ। ଏହି ମହତ୍ ଶାସନ ଲାଭ କରି, ସୋମ, ମୃଦୁଭାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାନ କଲେ। ସୋମ ତିନି ଲୋକୁ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏଠିରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମା, ଓ ଭୃଗୁ ପୁରୋହିତ ହେଲେ; ହରି ଅନେକ ଋଷି ସହିତ ସଭ୍ୟ ଥିଲେ। ସିନୀ, କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା, ବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନବଦେବୀ ସୋମଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ସୋମ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଅବଭୃଥ ସଂସ୍କାର କରି, ଦଶ ଦିଗ୍ବଳୟକୁ ଅଲୋକିତ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, ସୋମ ମନରେ ଅହଂକାର ଓ ଅବିନୟ ଆସିଗଲା। ଏହି ଅହଂକାରରେ ସୋମ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାରାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ନେଇଲେ। ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ସୋମ ତାରାକୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ। ଏବେ, ଉଶନାସ୍ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରି, ମେଷଶୃଙ୍ଗ ଧନୁ ଧରିଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ବ୍ରହ୍ମଶିରସ୍ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ନାଶ ହେଲା। ଏହିପରି ତାରାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଓ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା। ଏଠିରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ତୁଷିତ ଦେବୀମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଉଶନାସ୍ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି, ତାରାକୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୋର ସ୍ତ୍ରୀରେ ତୁମର ବୀଜ କଦାପି ଧାରଣ ହେବ ନାହିଁ।" ତାରା ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଏକ କାଶ ଗଛ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।