ଏହି କଥାରେ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତଙ୍କୁ ଏକ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ ପୂଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି। ମୋ ପଥ ଦେଉ, ଓ ପର୍ବତେଶ୍ୱର, ଏବଂ ଯେପରି ମୁଁ ଆସି ପହଞ୍ଚିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ପର୍ବତ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହା ଅବଶ୍ୟ ହେବ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେଇପାରିବ ନାହିଁ।” ତାପରେ ସେ ମହାର୍ଷି, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। କ୍ରମେ ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୈଟଭ ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପିପ୍ପଳ। ଏମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଓ ପିପ୍ପଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ନେଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ହୋଇ ରହିଲେ, ଓ ପିପ୍ପଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ରୂପ ନେଇଥିଲେ—ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ଭାବେ, ଓ ପିପ୍ପଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ। ଏମାନେ ସଦା ତପୋଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଗଛ ସେମାନେଙ୍କୁ ଖାଇଯାଉଥିଲା। ପିପ୍ପଳ ସାମବେଦ ଗାୟକ ଭାବେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଖାଉଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାମଗା ବହୁତ ନିଷ୍ଠୁର ମନ୍ୟାଯାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଉଛି। ସେମାନେ ବୁଝିଲେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ରାକ୍ଷସ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶରଣ ନେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶନିଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ କରୁଥିବା କୁକର୍ମ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ଶନିଦେବ କହିଲେ, “ମୋର ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେବି; ଯଦି ତପସ୍ୟା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଗଲେ, ମୁଁ ସମର୍ଥ ହେବିନି।” ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦେବୁ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଶନିଦେବ କହିଲେ, “ଏହା ହେଲା।” ତାପରେ ଶନିଦେବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଭାବି ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଶନିଦେବ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ। ମହାଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ମଣ୍ଡ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଦେଖିଲେ। ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଅଖାରା ହେଲେ, ପର୍ବତକୁ ବିଜୁଳି ଲାଗିଥିବାପରି। ଏପରି ଭାବେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ଭସ୍ମ କରି, ଶନିଦେବ ପିପ୍ପଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦ୍ବିତୀୟ ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଏକ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ, ନମ୍ର ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସାମଗା ଭାବେ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ପିପ୍ପଳ, ଆଗରୁ ଯେପରି, ସୂର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖାଇଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପେଟ ଭିତର ଅନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ପାକାଇବା ସହିତ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଭସ୍ମ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇଜଣକୁ ମାରିଦେଇ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଶନିଦେବ କହିଲେ, “ଏବେ କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?” ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ହୋଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶନିଦେବଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେଲେ। ଶନିଦେବ ଖୁସି ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛରେ ନିବେଦନ ଲଟକାଇବେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ, ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ। ଏକ ଅନ୍ୟ ବର ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି—ମଣ୍ଡାବର ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଦୋଷ ଦୂର ହେବ।” ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପିପ୍ପଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠାରେ ଶନିଶ୍ଚର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ସତ୍ରିକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯଜ୍ଞିକ ଓ ସାମଗା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏପରି ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଛଏଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବି କୁହାଯାଏ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସୋମପାନର ଫଳ ମିଳେ। ପୃଥିବୀର ମାତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଔଷଧି, ସେମାନେ ଆଗରୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ମାତାମାନେ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାପିତ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚର ଅଚର ସମେତ, ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର କରନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ଔଷଧିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରରେ ପୂଜିତ, ମୋତେ ଅଭିମାନ ବିନା କହିଲେ, “ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ ଏକ ସ୍ୱାମୀ ଦିଅ, ଏକ ରାଜା ଦିଅ।” ମୁଁ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କହିଲି, “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ସ୍ୱାମୀ, ଏକ ଆନନ୍ଦବର୍ଦ୍ଧକ ରାଜା ପାଇବା।” ଏହିପରି ‘ରାଜା’ ଶୁଣି, ସେମାନେ ପୁନି ପଚାରିଲେ, “ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବା?” ତେବେ ମୁଁ କହିଲି, “ମାତାମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅନ୍ତୁ।” ସେଠାରେ ଗୌତମୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମର ରାଜା ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ପୂଜିତ ହେବେ। ସେମାନେ ଯାଇ, ଗୌତମୀ ନଦୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଏ ଗୌତମୀ, ତୁମେ ଯଦି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତୁମ ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ନ ଆସ, ତେବେ ଏହି ସଂସାରରେ ବିଭିନ୍ନ ପାପ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ କ’ଣ କରିବେ? ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କି କରିବେ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ନଦୀମାନେ କ’ଣ ହେବେ, ଏହା କିଏ ଜାଣେ? ମା ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ମହାପାପ ନାଶିନୀ, ସବୁବେଳେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ।