ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମହାଦେବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ପଦ୍ମଜ Brahmā ସମେତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା, ନମସ୍କାର ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱର ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲୁ। ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ; ସେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥିବା ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକଥା ଜାଣି, ତ୍ରିପୁରା ନାଶକ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଣେଶ, ଆମ ପ୍ରମୁଖ ଯଜ୍ଞରେ ଆମର ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ଜନମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଆଶା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଦେବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଅବତାର ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇ, ନୂତନ ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଲୀଳା ଅତି ଚମତ୍କାର; ମା ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଗଣେଶ ତାଙ୍କ ଝପିରେ ଚଡ଼ି, ନିଜ ପିତା ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଲୁଚାଇ ଦେଲେ। ଗଣେଶ ମାଙ୍କ ଦୁଧ ପିଇଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରତି ମନରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ରଖିଥିଲେ; ଏହି ଦେହରେ ପେଟ ଫୁଲିଥିବା ଲମ୍ବୋଦର ନାମ ଶିବ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଘେରାଇ ରହିଥିବା ବେଳେ, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ!” ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜଣ ନୂପୁର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଗଣପତି ରୂପେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ। ଗଣେଶ ଏକ ହାତରେ ବିଘ୍ନର ନାସା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ କୁହା ଧରି ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କରିଲେ, ମାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହି ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱର ସମାନ କିଏ ଅଛି? ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଏବଂ କାମ—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଆଗରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପୂଜା କେବେ ନାଶ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଖି, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଦୂର୍ଭାଗ୍ୟ ମୌଷ ଉପରି ବସିଥିବା ଭାଇକୁ ଆମେ ଗାନ୍ତି। ଗଣେଶ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଏବଂ ନାନା ରଙ୍ଗ ମଞ୍ଚନାରେ ମାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ; ମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲୁ। ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତି, ଅସୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ, ଷ୍ଲୋକ, ନମସ୍କାର, ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ସଦା ଶ୍ରୀମୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲୁ। ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପୁନି ବିଘ୍ନ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ; ଏହି ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲୁ। ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ବିଘ୍ନର ଲୋକେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସୁର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ ମୁକ୍ତି ହେବ।” ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରିଲେ, ଗଣେଶ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଏବଂ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏବଂ ଦରିଦ୍ରତା କେବେ ଆସିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଏଠାରେ ନିମ୍ନନା, ଦାନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଘ୍ନ ମୁକ୍ତ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇଥିବା ସହ, ବିଘ୍ନ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଶେଷତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହାର ବିଶେଷ ରୂପ ବଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ଶେଷ, ମହାନ ନାଗ ଏବଂ ରସାତଳର ମହାନାଗ, ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ଘେରି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଦେମନମାନେ, ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଦାନବ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନାଗର ମହାନ ନାୟକଙ୍କୁ ନିକାଳି ଦେଲେ; ତାପରେ, ଶେଷ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ମୋତେ ଏହି ରସାତଳ ଦେଇଛ, ତେବେ ସେମାନେ ମୋତେ ସ୍ଥାନ ଦେଉନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।” ମୁଁ ନାଗକୁ କହିଲି—“ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।” ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ, ନାଗ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଶ୍ରମ କରି ନିମ୍ନନା କରି, ହାତ ଯୋଡି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲେ। “ତିନି ଲୋକର ନାୟକ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରୂପ ଅଟୁଟ; ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ, ବିନାଶକର୍ତ୍ତା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଜଳର ରୂପ ଅଟୁଟ; ସମସ୍ତ ରୂପରେ, କାଳର ରୂପରେ, ଶଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାୟକ, ସୋମ ନାୟକ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।" ମହେଶ୍ୱର ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନାଗକୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ ନାଶ ପାଇଁ ବର ଦେଲେ। ଶେଷକୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ, କହିଲେ—“ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କର।” ଶିବ ନାଗମାନେ ସହ ତ୍ରିଶୂଳ ପ୍ରୟୋଗ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ନାଗ ରସାତଳକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସକୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ। ଦେବତା ପୁନି ଶେଷଙ୍କ ନାୟକ ହରଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ; ନାଗରାଜ ଏହି ମାର୍ଗରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ରସାତଳରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଗୁହା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଗୁହା ତଳରୁ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ସେହି ଜଳ ଗଙ୍ଗା ହେଲା; ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମ ନିକଟେ, ଦେବତା ସମ୍ମୁଖରେ ବିସ୍ତୃତ ତାଳାବ ରହିଥିଲା। ସେଠାରେ ନାଗ ଏକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ସଦା ବସିଛି; ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଉଷ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମ ହେଲା। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ଶେଷ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନିମ୍ନ ଲୋକ ଦେଇ, ଶେଷ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।