ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ସେହି ଯଜ୍ଞ କ୍ଷଣିକ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଫଳ ଦେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ପରିଣାମ ମିଳୁନଥିଲା। ଏହିଥିରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ଥିଲାନି, ଯେଉଁଥିରୁ ଲୋକମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଏହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତେ ଜଟିଙ୍କୁ ଫଳର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ମୁଖ ଦେଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଷେମ କାମନାରେ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦେବତାଦିପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଯାହା ଦେଖିଲେ କେହି ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଏ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଆକୃତିର ସେଇ ମୁଣ୍ଡ, ନଖ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛିନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ମୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ରଖାଯିବ, ଏହା ନେଇ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏବେ, ଏଳା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ବହିପାରିବିନାହିଁ, ମୁଁ ପାତାଳକୁ ଯିବି।” ସେଉଁଠି ସାଗର ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ମୁଁ ସହସା ଶୁଷ୍କ ହେଇଯିବି।” ପୁଣି ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣ ଦୟାବଶତଃ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହା ଅନ୍ୟ କେହି ଧାରଣ କରିପାରିବେନାହିଁ।” ଶିବ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଯଦି ଏହା କାଟାଯିବ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶ ହେବ; ଯଦି ନକାଟାଯିବ, ତେବେ ତ୍ରୁଟି ରହିଯିବ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସୋମର ନାଥ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେଠାରେ, ଦେବମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲା। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ନଖର ଟିପ୍ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ମୁଣ୍ଡ କଟାଯିବା ସତ୍ୱେ, ଛାଡି ଦେବାର ଅପରାଧ ଥିଲା ମଧ୍ୟ, ଦୟାବଶତଃ ସେ ଏହାକୁ ବହିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବତାଦିପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ “ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ” ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା; ଏଯାଁ ଆଜି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚାରିମୁଖୀ ରୂପ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। ଯିଏ କେବଳ ଏହି ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ “ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ” ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ରୂପରେ ବିରାଜିତ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏଠାରେ ସୌର୍ୟ ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ହୁଏ। ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ, ଗୌତମୀ ତଟରେ ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଖପର ଦେଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ “ଅବିଘ୍ନ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ। ଏଠାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ନାରଦ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣ। ଏକ ଦିନ, ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ କିଛି ବାଧା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳ ମୋତେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରିଙ୍କୁ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଲେ। ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲି, କାରଣ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲି—ଏହି ବାଧା ବିନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା ବିନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ। ଦେବମଣ୍ଡଳ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି, ଗୌତମୀ ତଟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଗଣନାୟକ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଯିଏ ଦେବତାମାନେ, ଏଵଂ ଇଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜିଥାନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆମେ ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛୁ। ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କ ସମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ବିଘ୍ନନାଶକ ଆମର ଏହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୁଏ। ବିଘ୍ନେଶଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ମହାଉତ୍ସବ କଲେ; ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ସହିତ ଦେବମଣ୍ଡଳ ନୂତନ ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଅଂକରେ ବସି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଲୁଚେଇଦେଲେ—ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଖେଳ ଭାବ। ସେ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ପିଲେ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଭାଇପାଇଁ ଇର୍ଷ୍ୟା ରଖିଲେ; ଏହିପରି ପେଟୁଆ ଦେବତା ବିଘ୍ନନାଶକ ହେଲେ—ଶିବ ତାଙ୍କୁ “ଲମ୍ବୋଦର” ନାମ ଦେଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳ ଆଶ୍ରିତ ଥିବାବେଳେ, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ!” ଗୁଣ୍ଡ ମଣିର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତିନି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଗଣନାୟକ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହି ବିଘ୍ନନାଶକ ଏକ ହାତରେ ପାଶ ଧରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ପରଶୁ ରଖିଛନ୍ତି; ଏଠି ମାଁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବାକୁ ବିସ୍ମୃତ କଲେ, ତିନି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏପରି ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କ ସମାନ କିଏ ଅଛି? ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୂଜା କେବେ ବିନାଶ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ମହାପୁରୁଷକୁ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଆତ୍ମଶକ୍ତିର ଅଭିମାନ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ; ଏହି ମୂଷକବାହନ ଭାଇକୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ। ତିନି ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରମ୍ୟ କଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ; ଏମିତି ତାଙ୍କ ମାଆ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଏହି ଧନ୍ୟ ଗଣେଶଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।