ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନାନ କରିବା, ଦାନ ଦେଇବା, ଏବଂ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇବା—ଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଶିବଂକର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏଠି ମାଆଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ସୁନନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଆଉ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠି ମଣିଷମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଇପାରନ୍ତି। ଏକ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମାତୃଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ। ସେଉଁଠାରେ, ମୋର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ଭୟଙ୍କର ଖର ଆକାରରେ ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ କଥା କହିଲା। “ହେ ଦାନବମାନେ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଆସ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗିଳି ଦେବି!” ଏପରି ଭାବେ ମୋତେ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖ। ଚକ୍ରଧାରୀ, ଆମେ ଏହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଯଦି ଏହି ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯିବ, ତେବେ ଏହା ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳକୁ ଗିଳି ଦେବ। ଆମେ ଏଠାରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—ସମସ୍ତେ ଶୁଣ। ତ୍ରିନୟନୀ ଶିବଂ ଏହି ଖରମୁଣ୍ଡ କାଟିବେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବେ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ପୂଜିତ ହେଉଛି।” ତାପରେ, ଏକ ଶଣ୍ଢ ଯଜ୍ଞ, ଯାହା ଦୃଶ୍ୟମାନ ଫଳ ଦେଉଥିଲା, ତାହା କ୍ଷୀଣ ଥିଲା; ଏହାର ଫଳ ନ ମିଳିବାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜଟିକୁ ଫଳଦାତା ଭାବେ ଭାବି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନେଲେ। ଏଠିରେ ଦେବତାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର ଓ କୁକର୍ମ ମୁଣ୍ଡ, ଯାହା ରୂପରେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା, ନଖ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ମୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ରଖାଯିବ?” ତେବେ ଏଲା ଦେବତାମାନେଂକୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ପାତାଳକୁ ଯିବି।” ସମୁଦ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକକ୍ଷଣରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି।” ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଆପଣେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।” ଯଦି ଏହି ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯିବ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ବିନାଶ ହେବ; ଯଦି ନାହିଁ, ତେବେ ଦୋଷ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ରହିଯିବ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସୋମନାଥ ଶିବଂ ସେହି ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସେମାନଙ୍କୁ ଗିଳିବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲା; ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବଂ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କାଟି, ଦୟାବଶତଃ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ଏହି କାମରେ ଦୋଷ ଥିଲା। ସେଠି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେହି ସମୟଠୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମାତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏଠି ଏଯାଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚତୁର୍ମୁଖ ରୂପ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ଏହାକୁ ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏହିଠାରୁ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହି ସ୍ଥାନ ସୌର୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ, ଯାହା ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଥିଲା, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମାତୀର୍ଥରେ, ଗୌତମୀ ତୀରରେ, ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଖପର ଦର୍ଶନ କରି, ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅବିଘ୍ନ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂରକରେ। ଏଠି ଘଟିଥିବା କଥା ମୁଁ କହିବି, ହେ ନାରଦ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣ। ଗୌତମୀ ଉତ୍ତରତୀରେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବିଘ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବସେନା ମୋତେ, ହରିଙ୍କୁ, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ କାରଣ ଅନୁଭବ କରିକି କହିଲି, “ବିନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଘ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଚୀନ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତୁ।” ଦେବତାମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ଗୌତମୀ ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଗଣନାୟକ ପ୍ରାଚୀନ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତା, ଈଶ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ପୂଜିତ, ବନ୍ଦିତ, ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେହି ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କୁ ଆମେ ଶରଣ ନେଉଛୁ। ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କ ସମାନ ଆଉ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଏହି କଥା ଜାଣି, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିବଂ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ମାଆ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରୁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହୋଇଥିଲା; ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇ, ନବଜାତ ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ମାଆଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ଚଢ଼ି, ଶିବଙ୍କ ଜଟା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଲୁଚାଇଦେଇଥିଲେ—ଏହି ତାଙ୍କର ଖେଳ। ସେ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ପିଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଭାଇପାଇଁ ଇର୍ଷ୍ୟା ରଖିଥିଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ, ହେ ଲମ୍ବୋଦର, ତୁମେ ବିଘ୍ନନାୟକ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଘେରି ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ!” ପାଦସ୍ପନ୍ଦନ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଗଣନାୟକ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।