ସେହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ମାତାମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ଅସୁରମାନେକୁ ନିଗଳିଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ମହେଶ୍ୱର କଥା କହିଲେ, "ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ପାତାଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠିକି ଯିବେ, ମାତାମାନେ ସେଉଁଠିକି ଯିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଭୟରେ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପାତାଳକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।" ତାପରେ, ସେହି ମାତାମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ଯେଉଁଠି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେବତାଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ପୁଣିଥରେ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ପଥରେ ମାତାମାନେ ବାହାରିଗଲେ। ଯେଉଁଯାଏଁ ସେମାନେ ଗଲେ, ସେଉଁଯାଏଁ ଫେରିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ରହିଲେ, ଯେଉଁଯାଏଁ ମାତାମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ବିଦାୟ ସ୍ଥାନଟି ପୂନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି ମାତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପାତାଳକୁ ଯିବା ପଥ ଅଛି। ଦେବତାମାନେ ମାତାମାନେକୁ ବର ଦେଇଲେ ଯେ, "ଶିବଙ୍କ ପରି ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ପାଇବେ।" "ମାତାମାନେ ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ପରି ସଦା ପୂଜା ପାଉନ୍ତୁ," ଏହିପରି କହି ଦେବତାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ମାତାମାନେ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ। ଯେଉଁଠି ଦେବୀମାନେ ବସନ୍ତି, ସେଠି 'ମାତୃତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସେବା କରିବା ଉଚିତ—ମାନବମାନେ ତ ବେଶି କରିବା ଉଚିତ। ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ, ଯେପରି ଶିବଙ୍କ କଥା। ଯିଏ ଏହି ମାତୃତୀର୍ଥର କଥା ଶୁଣେ, ସ୍ମରଣ କରେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ। ଏଠି ଆଉ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି, ଏହା 'ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁବେଳେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ ଓ ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ। ମୋର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ, ଭୟଙ୍କର ଗଧା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ କହିଲା, "ହେ ଦାନବମାନେ, କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆସ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ କ୍ଷଣେ ନିଗଳିଦେବି!" ମୋତେ ଏପରି ଭାବେ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆମକୁ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ! ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖ।" ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାର ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେବି।" କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହା କଟାଯିବ, ଏହା ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳକୁ ନିଗଳିଦେବ। ତେଣୁ, ଏଠି ଏକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଦରକାର। "ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ଗଧାମୁଣ୍ଡ କଟିବେ ଓ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଆହ୍ୱାନିତ।" ଏଠି ଯେଉଁ ହୋମ କ୍ଷଣିକ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଫଳ ଦେଉଛି, ତାହା କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷମ। ଏହା ଫଳ ଦେଉନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଜଟି ଶିବଙ୍କୁ ଫଳଦାତା ବୋଲି ମନେ କରି, ଅନ୍ୟ ଆଚାରରେ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, "ତଥାସ୍ତୁ" କହିଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, ଭୀତିଦାୟକ ଓ କୁକୃତ୍ୟର ରୂପ, ନଖ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରାଗଲା। ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଏହି ମୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ରଖିବା? ତାପରେ ଏଳା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ବହିପାରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ପାତାଳକୁ ଯାଏଁ।" ସମୁଦ୍ର କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବି।" ପୁଣି ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଆପଣ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।" ଯଦି ଏହା କଟାଯିବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହେବ; ନ କଟିଲେ, ଦୋଷ ରହିଯିବ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଶିବ ସେହି ମୁଣ୍ଡକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରେ ପହଞ୍ଚି, ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଗଳିବାକୁ ଆସିଥିଲା; ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବ ତାହାକୁ ନଖରେ କଟି, ତାହାକୁ ଦୟାବଶତଃ ଧାରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବାର ଦୋଷ ଥିଲା। ସେଠି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେଠୁଅରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ 'ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା; ଏଯାଁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚାରିମୁଖୀ ରୂପ ଏଠି ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଥିଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ସେଠି 'ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ; ସେଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ସୌର୍ୟ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନ କଲେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ମହାଦେବ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ, ତାହା ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ, ଗୌତମୀ ତୀରେ, ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଅବିଘ୍ନ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ। ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ମୁଁ କହିବି, ହେ ନାରଦ, ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣ। ଗୌତମୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାଧା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ। ତେବେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରିଙ୍କୁ, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।