ଏହି କଥାରେ, ଭୋଗବତୀ ନାମକ ମହିଳା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତି, ସାପର ମହାରାଜ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖାଇଲେ। ସମୟରେ ଉମାଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ଶିବ ଗୁପ୍ତରେ ହସିଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ଭୋଗବତୀଙ୍କ ପତି ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ହସିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ସାପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ।" ଏହାପରେ, ଭୋଗବତୀ ତାଙ୍କ ପତି ସହିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଉପାୟ କଲେ। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—"ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ମୋତେ ପୂଜା କର।" ଭୋଗବତୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତି, ସାପ ଭାବେ ଗୌତମୀରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବେ। ଭୋଗବତୀଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ଶାପ ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବ। ଏହିପରି, ଦୁହେଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତି କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୌତମୀକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏକାଠି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଉପାୟରେ ଦୁହେଁ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ପୁନି ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବେ; କାରଣ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୋଗବତୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗୌତମୀକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହାପରେ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସାପ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନନୀ-ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହା ଜାଣି ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ—"ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଟୁଟ ରଖ; ଅନେକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କର; ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବା ପରେ ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ନଗରକୁ ଯିବା।" ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସାପ ରାଜା କହିଲେ—"ଏହିପରି ହେବ।" ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାର ଦେଲେ। ପରେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଶିବଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ; ଏହି ଠାରୁ ସେଠି ପବିତ୍ର ନାଗତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ନାଗ ଦେବତା, ଭୋଗବତୀ ରେ ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଦାନ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ମାତୃତୀର୍ଥ ନାମରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହିଠାରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ହରାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ମୁଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ଥୁତି କଲି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମିଳି ସମୁଦ୍ର ମଥନ କଲେ, ଏବଂ ମହାବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହି ବିଷ କେଉଁଠି ଶିବ ଛଡା କେହି ସହିପାରିବ? ତିନି ଜଗତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା କାମଦେବ, ଯେଉଁଠି ହରି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଜଳର ଦେବତାକୁ ମଥି, ଶିବ କାମଦେବର ଶତୃ ଭାବେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଷ ନିଜ ଉପରେ ନେଇଲେ; ଏହି ନୀଳକଣ୍ଠ ଶିବ ଛଡା କେଉଁଠି ଏହି ବିଷ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ଏହିପରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। "ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବି—ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା କହନ୍ତୁ।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—"ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଆସି ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଭୟକୁ ଦୂର କର; ଶତୃମାନେ ଦୁଃଖିତ କର ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ।" "ଶମ୍ଭୁ, ତୁମେ ନିଜ ମନରୁ ମିତ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦୁଃଖରେ କଣ କରିଥାନ୍ତି?" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଶତୃମାନେ ଅଛିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଏଠାରେ ଶଙ୍କର ଓ ଦେବତା-ଦ୍ୱେଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଫୋରହେଡରୁ ଘମ ବିନ୍ଦୁ ଝରିଲା। ଶିବ ଅନ୍ଧକାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କଲେ; ଏହି ଦେଖି ଅସୁରମାନେ ମେରୁ ଶିଖରରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପଳାଇଲେ। ହରା ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ, ଏହି ଦେଖି ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଲେ। ରୁଦ୍ର ରାଗି ଶତୃମାନେଙ୍କୁ ପଛ କଲେ, ଶମ୍ଭୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଘମ ବିନ୍ଦୁ ପୁନି ଝରିଲା। ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କ ଘମ ବିନ୍ଦୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠି ଶିବ ଆକୃତିର ମାତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ମାତାମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆମେ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହାପରେ ଭଗବାନ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଏକାଠି ହୋଇ କହିଲେ— "ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେବଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ଯେଉଁଠି ଶତୃମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଯାଆନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭୟରୁ ନିମ୍ନଲୋକକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତୃମାନେ ସହିତ ନିମ୍ନଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।" ଏହାପରେ, ମାତାମାନେ ପୃଥିବୀ ଭାଗ କଟି ଦାନବମାନେ ଅଛିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟକ ଶତୃମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କଲେ। ପୁନି ଦେବତାମାନେ ଏହି ପଥରେ ଆସିଲେ, ମାତାମାନେ ଏହିପଥରେ ଯାଇଥିଲେ; ଯେତେ ଦୂର ଯାଇଥିଲେ, ସେତେ ଦୂର ପଛ ଫେରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇ ରହିଥିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତାମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ବିଦାୟ ସ୍ଥାନ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠି ମାତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଭିନ୍ନ। ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ନିମ୍ନଲୋକକୁ ଯିବା ଗହ୍ଵର ଅଛି; ଦେବତାମାନେ ମାତାମାନେଙ୍କୁ ଦେବତା ପୂଜା ଦେଲେ, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ପରି। "ମାତାମାନେଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ପରି ସାଧାରଣ ପୂଜା ଦିଅ"—ଏହିପରି କହି ଦେବତାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ମାତାମାନେ ସେଠି ରହିଲେ। ଯେଉଁଠି ଦେବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମାତାଙ୍କ ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସେବା କରିବା ଉଚିତ—ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତ କଥା ଅନ୍ୟ।