ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ରାଜକୁମାରୀ ଦୁଃଖ ଭରି ତାଙ୍କର ସଂଗିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ, ମୋର ଯୌବନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉଛି।” ତାହାପରେ ସେଉଁଠି ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନାଗକୁ ମନୋହର ଫୁଲ ଶୋଇଯାଇଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ଦେଖାଇଲେ। ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନାଗକୁ ଦେଖି, ରାଜକୁମାରୀ ଭୟ ଭିତରେ ହସ୍ତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ, କାରଣ ମୋ ପତି ମୋର ଦେବତା ସମାନ।” ଏପରି କହି, ସେ ଶଯ୍ୟାରେ ରହି, ମଧୁର ଭାବ, ଗୀତ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପତି ନାଗକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ମଧୁର ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ନାଗଙ୍କର ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ପୁନଃ ଫେରିଗଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ରାତିରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜକୁମାରୀ ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରିୟ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋତେ କାହିଁକି ଭୟ ଲାଗୁନାହିଁ?” ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି, ତାହାକୁ କିଏ ବଦଳାଇପାରିବ? ନାରୀମାନେ ପତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ବୋଲି ମାନନ୍ତି, ଏହା ବିଶେଷ କଥା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାଗ ପ୍ରସନ୍ନ ହସି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ଖୁସି ହୋଇଛି, କି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି? ମୋର କୃପାରେ, ମଧୁରା, ତୁମେ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ମୁଁ ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ତାଣ୍ଡବୀ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ରୋଷରେ ଶାପିତ ହୋଇଥିଲି, ଏବଂ ଶେଷନନ୍ଦନ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ ପତି ଓ ତୁମେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ସ୍ତ୍ରୀ। ପୂର୍ବେ ଉମାଙ୍କର କଥାରେ, ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତ ହସିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହସିଥିଲି, ତେଣୁ ଶମ୍ଭୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ଏହି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—‘ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ମାନବ ଲୋକରେ ନାଗ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବୁ।’ ତାପରେ ମୁଁ ଓ ତୁମେ ଏକାଠି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲୁ। ସେ କହିଥିଲେ—‘ଗୌତମୀରେ ମୋତେ ପୂଜା କର।’ ତୁମେ ନାଗ ଭାବେ ଗୌତମୀରେ ପୂଜା କରିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବି। ତାପରେ ଭୋଗବତୀଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗୀ, ଏହା ମୋ ଓ ତୁମେ ଉପରେ ଘଟିଛି। ଏବେ ମୋତେ ଗୌତମୀକୁ ନେଇଯାଅ, ଏକାଠି ପୂଜା କର। ତାପରେ ଦୁହେଁ ଶାପମୁକ୍ତ ହେବୁ, ଏବଂ ପୁନି ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବୁ। ସମସ୍ତ ପୀଡିତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଗତି। ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୋଗବତୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗୌତମୀକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ନାଗ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶିବଲୋକକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଖ, ମୁଁ ପରମ ଲୋକକୁ ଯିବା ପରେ ଶିବନଗରକୁ ଯିବା।” ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ନାଗରାଜ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହିତ ଆବଶ୍ୟକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପିତା, ମାତା ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ପିତା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ସ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଶିବନଗରକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହିଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ‘ନାଗତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ନାଗରାଜ ଭଗବାନ ଭୋଗବତୀରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ମାତୃତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଏଠାରେ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଉଥାନ୍ତି, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ହରାଇପାରୁନଥିଲେ। ତେବେ ମୁଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି, ହସ୍ତ ଜୋଡି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶଂସା କଲି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ଦୁଧ ସାଗର ମଥନ କଲେ। ସେଠାରୁ ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବିଷ କିଏ ଖାଇପାରିବ? କେବଳ ଆପଣ ତାହା ସହିପାରିବେ।” କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ନିଜ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରି, ଦେବତାମାନେକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଇ, ବିଷ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କରିପାରିବ? କେବଳ ନୀଳକଣ୍ଠ ଶିବ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯାହା ଚାହିଁବେ ଦେବି—ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା କହନ୍ତୁ।” ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଆସନ୍ତୁ, ଦାନବମାନେଠାରୁ ଦେବତାମାନେର ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ।” “ଯଦି ଆପଣ ନିର୍ମୋହ ମିତ୍ର ହେଇ କାମ କରୁନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦୁଃଖରେ କଣ କରିଥାନ୍ତି?” ଏମିତି କହିବା ପରେ, ଶିବ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁଠାରେ ଗଲେ, ଶଙ୍କର ଓ ଦେବଦ୍ୱେଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବ ଯୁଦ୍ଧ କରି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଲାଲା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦାନବମାନେକୁ ବିନାଶ କଲେ। ଏହି ରୂପ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ମେରୁଶୃଙ୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପଳାଇଗଲେ। ହରା ସମସ୍ତ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ, ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ପଛୁଆଇଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ ଶିବଙ୍କ ଲାଲା ପୁନି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କ ଲାଲା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଠାରେ ଶିବ ରୂପୀ ମାତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।