ଭୋଗବତୀର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଏକା ଏକା ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ରତ୍ନମୟ ଗୃହରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ଗୃହ ହେଉଛି ଶୀତଳ ଏବଂ ମନୋହର, ସେଠି ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ମାଟି ହୋଇଥିଲା। ସେ ସର୍ପ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ମାତାପିତାଙ୍କ ସହିତ କଥା କହିଲେ—“ମୋ ଜନାନୀ ରାଜକୁମାରୀ, କିନ୍ତୁ ସେ କାହିଁକି ମୋତେ ନଜିକରେ ଆସୁନାହିଁ?” ପୁଅର କଥା ଶୁଣି ମାତା ଏଭଳି କହିଲେ—“ଧାୟ, ତୁମେ ଭୋଗବତୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହ, ‘ତୁମର ପତି ଏକ ସର୍ପ’। ପରେ ଦେଖିବା କି ସେ କହିବେ।” ଧାୟ ଏହି କଥା ଶୁଣି, “ଯଥାସ୍ତୁ” କହି ଭୋଗବତୀକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକା ଦେଖି ପ୍ରଥମେ ସମ୍ମାନର ସହ କଥା କହିଲେ—“ଏ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମର ପତି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମର ପତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସର୍ପ, ମଣିଷ ନୁହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୋଗବତୀ କହିଲେ—“ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପତି ସାଧାରଣ ଭାବେ ମଣିଷ ହୁଏ; ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମର ପତି କେବଳ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ।" ଭୋଗବତୀ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଅନୁକ୍ରମରେ ସର୍ପ, ସର୍ପର ମାତା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ବିପରୀତ ଭାଗ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି କାନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ଭୋଗବତୀ ପୁନି ତାଙ୍କର ମିତ୍ରଙ୍କୁ ପୂର୍ବର କଥା କହିଲେ—“ମୋର ପ୍ରିୟ ପତିକୁ ଦେଖାଅ, ମୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ଅବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ କଟିଯାଉଛି।” ତାହାପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ଫୁଲରେ ମାଟି ହୋଇଥିବା ଶୟନରେ ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ସର୍ପକୁ ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ପତିକୁ ଦେଖି ଭୋଗବତୀ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋର ପତି ଦିବ୍ୟ ଲୋକ।” ଏଭଳି କହି ଭୋଗବତୀ ଶୟନରେ ରହି, ନିର୍ମଳ ଶରୀରରେ ନିକଟତା, ଗୀତ ଏବଂ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ପକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଏବଂ ପାନୀୟ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ଏହି ଭାଗ୍ୟରେ ସର୍ପର ଶ୍ରୁତି ଫେରିଆସିଲା। ସର୍ପ ଦିବ୍ୟ ନିୟତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାତିରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ କହିଲେ। ରାଜକୁମାରୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି କିପରି ଭୟଭିତ ହେଉନାହିଁ?” ସର୍ପ କହିଲେ—“ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତାହାକୁ କେଉଁଠି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ? ପତି ସଦା ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ, ବିଶେଷ କରି ଏହିପରି।” ସର୍ପ ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହସି କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ; କି ଦେବି? ମୋର ଦୟାରେ, ଏ ଶୋଭାମୟୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତି ଲାଭ କରିଛ।" ସର୍ପ କହିଲେ—“ମୁଁ ଦେବଦେବ ରୂଦ୍ର ପିନାକୀନଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଆସିଛି; ମହେଶ୍ବରଙ୍କ ହାତରେ ଶେଷ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏଭଳି ମୁଁ ପତି ଏବଂ ତୁମେ ଭୋଗବତୀ ନାମର ଜନାନୀ; ପୂର୍ବରୁ ଉମାଙ୍କ କଥାରେ ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତରେ ହସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ।" "ଏ ଶୁଭାଂଗୀ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହସିଥିଲି; ତାହାପରେ ଶମ୍ଭୁ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଏହି ଶାପ ଦେଲେ—‘ତୁମେ ମଣିଷ ଲୋକରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶର୍ପ ହେବ’।” "ତାହାପରେ, ଏ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋ ସହ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲା; ତେଣୁ ସେ କହିଲେ—‘ଗୌତମୀରେ ମୋତେ ପୂଜା କର’।” "ଗୌତମୀରେ ସର୍ପ ରୂପରେ ପୂଜା କରିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବି; ତାହାପରେ ଭୋଗବତୀର ଦୟାରେ ଶାପ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ।" "ଏହିପରି, ଏ ଶୁଭାଂଗୀ, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଏବଂ ତୁମକୁ ଲାଗିଛି; ଏବେ ମୋତେ ଗୌତମୀକୁ ନେଇ, ମୋ ସହ ପୂଜା କର।" "ତାହାପରେ ଦୁହେଁ ଶାପ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବୁ, ଶିବଙ୍କ ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ।" ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୋଗବତୀ ତାଙ୍କ ସହ ଗୌତମୀକୁ ଗଲେ; ଶୌଚ କରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ତାହାପରେ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ; ସର୍ପ ତାଙ୍କର ମାତାପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତା କହିଲେ—“ତୁମେ ଏକା ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ; ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର, ଅନେକ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କର, ଏବଂ ମୁଁ ପରମ ଲୋକକୁ ଯିବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ରଖ; ପରେ ଶିବଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଅ।” ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସର୍ପର ରାଜା କହିଲେ—“ଯଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହିତ, ପିତା, ମାତା ଏବଂ ପୁଅମାନେ ସହ ଏକ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ପିତା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଦେଲେ। ପରେ, ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଶିବଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ; ଏହି ସମୟରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାଗତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉଛି। ଯେଉଁଠି ଭୋଗବତୀରେ ନାଗର ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ସ୍ନାନ ଏବଂ ଦାନ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମାତୃତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ପରେ ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାହାପରେ ମୁଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଦୀରେ ଦୀରେ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମିଶି ସମୁଦ୍ର ମଥନ କଲା; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକର ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଛଡ଼ା କିଏ ଏହି ବିଷ ଧରିପାରିବ? ତିନି ଲୋକକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଦେଇପାରିବା କାମ, ଯାହାକୁ ହରି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା। ପାଣିର ମହାପ୍ରଭୁକୁ ମଥି, ଏ କାମ ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଦେବମାନେକୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଲା; ଏବଂ ବିଷ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କଲା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତୁମେ ଛଡ଼ା କିଏ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଧରିପାରିବ?