ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଉଁଠି ତ୍ରୟମ୍ବକ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଅବସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି। ପିପ୍ପଲାଦ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ପିପ୍ପଲା ଗଛମାନେ ଅବିନାଶୀ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ପିପ୍ପଲାଦ ଋଷି, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିପତି, ପିପ୍ପଲା ଗଛ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଦଧିଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦ୍ରଢ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଋଷି, ଗୌତମଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ; ସେ ପୁତ୍ର, ଧନ, ଖ୍ୟାତି ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେଠିଠୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ପିପ୍ପଲେଶ୍ୱର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ନିତାନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଏହାକୁ ମନେ କରିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି। ଏଠି ଅଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ନାନ କରିବା, ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ। ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠି 'ଚକ୍ରେଶ୍ୱର' ଓ 'ପିପ୍ପଲେଶ' ନାମରେ ପୁକାରାଯାଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଦିତ୍ୟଙ୍କର ବିଶେଷ ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ। ଏହି ଶୁଭ କଥାକୁ ଯେଉଁଠି ପଠେ, ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ମନେ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନୀ, ଧର୍ମିକ ହେବେ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମନେ କରି ଅନ୍ତେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏବେ ନାଗତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କଥା ଆସୁଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ସେଠି ନାଗମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ବସିଛନ୍ତି। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ନଗରରେ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ଶୂରସେନ ଅଛି, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଗୁଣର ସାଗର। ସେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହ କଠିନ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲା—ସେ ଭୟଙ୍କର ନାଗ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ରାଜା ଶୂରସେନ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ; ଜନସାଧାରଣ କେହି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ନାଗ। ମାଁ ବାପା ଛଡ଼ା, ନିର୍ବାହିକା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ କେହି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭାବିଲେ, 'ନାଗ ପୁତ୍ର ଥିବାଠାରୁ ନିର୍ସନ୍ତା ଭଲ।' ଏହି ମହାନାଗ ସଦା ମାନବ ଭାଷାରେ କଥା କରିଥିଲା। ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା: 'ମୋ ପାଇଁ ଚୂଡା କ୍ରିୟା କର।' ଏହିପରି ଉପନୟନ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରିଲେ ଦ୍ୱିଜ ଶୂଦ୍ର ସମାନ। ପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୂରସେନ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଆଣି କ୍ରିୟା କରାଇଲେ। ନାଗ ପୁତ୍ର ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା: 'ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ ଯୋଜନା କର, ମୁଁ ଏକ ଜନାନୀ ଚାହୁଁଛି। ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ।' ଯଦି ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରାଯିବା ପରେ ବିବାହ ଯୋଜନା ହେଉ ନାହିଁ, ତେବେ ପିତା ପାପରେ ଏବଂ ନରକରେ ଯାଇଥାଏ। ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ରାଜା ନାଗ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ: 'ତୁମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଶୂରବୀରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି—କିଏ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବେ? କହ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ କଣ କରିବି?' ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀ ନାଗ ପୁତ୍ର କହିଲେ: 'ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ବିବାହ ଅଛି—ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ, ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସମ୍ମତି ଦ୍ୱାରା। ମୋ ବିବାହ ହେଇଗଲେ, ରାଜା, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ଏଠି ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି—ଏହିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ପୁତ୍ରଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତଥାପି ପୁତ୍ରହୀନ, ବିବାହ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ: 'ନାଗେଶ୍ୱର ମୋ ପୁତ୍ର, ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର; ସେ ଧର୍ମିକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶୂର, ଅଜୟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଭୟ। ରଥରେ ନାଗେ, ଧନୁ ହାତରେ, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ମୋ ବୟସ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିବାହ ଯୋଜନା କରିବା ଉଚିତ। ରାଜ୍ୟର ଭାର ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଇ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜନାନୀ ନେଇନାହିଁ, ସେ ମୋ ପ୍ରିୟ।' 'ସେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ଭାବ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହିଁ; ତେଣୁ ତମେ ସମସ୍ତେ, ମୋ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ନିୟୋଜିତ, ତାଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର। ପୁତ୍ର ବିବାହ ହେଲେ ମୋ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ପୁତ୍ରରେ ଭାର ଦେଇ, ସଫଳ ଲୋକମାନେ ବନକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯାନ୍ତି।' ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଆପଣ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରର ବିବାହ ନେଇ କିଏ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବେ?' ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନାଗ ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ପୁନି କହିଲେ: 'କେଉଁ କନ୍ୟା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଅଛି? କେଉଁ ବଡ଼ ବଂଶର, ଧନୀ, ଏବଂ କେଉଁ ରାଜା ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର?' 'କେଉଁ ଯୋଗ୍ୟ ସଂଯୋଗ, ଶୂର, ଏବଂ କେଉଁ ସଂଯୋଗ ପ୍ରଶଂସିତ?' ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ: 'ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଜୟ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମଣି ଅସଂଖ୍ୟ। ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଏଠି ଏଠି ସଂଖ୍ୟାରେ ଆଠ ଜଣ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତେ ଶୂର ଧନୁର୍ଧର। ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭୋଗବତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମାନ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରିଛି।' ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପ୍ରତିଉତ୍ତର କଲେ: 'ତାଙ୍କର କନ୍ୟା କିପରି ମୋ ପୁତ୍ରର ପତ୍ନୀ ହେବେ? ଏହା ମୋତେ କହ।