ଅମରଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣିରେ ଯିବା ପାଇଁ କହିଲେ, ତେବେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ କିପରି ଏଠାରୁ ପାଣିରେ ଯିବି? ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଏଠାରୁ ବଡ ପାଣିରେ ନେଇଯିବେ କି?” ଦେବମାନେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଓ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ କିପରି ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିବ?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: “ଏକ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟା ମୋତେ ନେଇଯିବେ।” ଅଗ୍ନି କହିଲେ: “ମୋତେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ସେ କନ୍ୟା ମୋତେ ଯେଉଁଠି ମୋର ପଥ ଅଛି, ସେଠି ନେଇଯିବେ।” ଏହା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ସରସ୍ୱତୀ କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭରୁଣାଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବା।” ସରସ୍ୱତୀ ଦେବମାନେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏକା ଏହାକୁ ବୋହିପାରିବି ନାହିଁ; ଚାରିଜଣା ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭରୁଣାଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇପାରିବି।” ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ନର୍ମଦା ଓ ତପତୀଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କହିଲେ। ଏହି ଚାରି ନଦୀ ସହ ମିଶି, ସରସ୍ୱତୀ ଅଗ୍ନିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି, ଭରୁଣାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠି, ଦେବମାନେ ଓ ସୋମନାଥ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନିକୁ ରଖିଲେ। ପାଞ୍ଚ ନଦୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ମହାଅଗ୍ନି ସେଠି ରହି, ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ପାଣି ପିଇଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆମେ ଓ ଗୋମାନେ, ହଡ଼ ଶୁଦ୍ଧି କେମିତି ହେବ?” ଶିବ ଉତ୍ତର କହିଲେ: “ଗଙ୍ଗାରେ ସାବଧାନ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ଗୋମାନେ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଋଷିମାନଙ୍କ ହଡ଼ ଏଠି ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇଗଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେବମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଥିବା ସ୍ଥାନ; ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଗୋମାନେ ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଗୋତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଏକ ଗୋ-ୟଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ପୁନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହଡ଼ ଥିଲା, ଓ ନାରଦ, ସେଠିକୁ ପିତୃତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ପିତୃମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ପାଣି, ହଡ଼, କେଶ, ନଖ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଆଣିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରା ଯାଏଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ଅପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ପାଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରୁ ତିନି ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାପରେ, ନାରଦ, ଦେବମାନେ ଓ ଗୋମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି, ଆମେ ଆମର ନିଜ ନିବାସକୁ ଯିବା ଅନୁମତି ଦିଅ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଜଗତର ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ—ସେଉଁଠି ଦେବମାନେ ଅବସ୍ଥିତ।” “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟତ୍ୱରେ ଗଠିତ, ଆମେ ଏଠି ସ୍ଥାପନ କରିଛୁ, ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଅଛି, ତ୍ରୟମ୍ବକ ନିଜେ ଅଛନ୍ତି; ତ୍ରୟମ୍ବକ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦେବମାନେ ଅବସ୍ଥିତ।” ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଦେବମାନେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ ସମୟ ଅନୁସାରେ, ପିପ୍ପଳ ଗଛମାନେ ଅବିନଶ୍ୱ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପିପ୍ପଳାଦ ଋଷି, ଏହି ପିପ୍ପଳ ଗଛ ତଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପାସନା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦଧିଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ, ଗୌତମଙ୍କ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରି, ପୁତ୍ର, ଧନ, ଖ୍ୟାତି ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେଠିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଆଦିତ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲେ ଆଉ ବେଶି ଫଳ ମିଳେ; ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ଓ ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱର ଦେବମାନେ ଦେବଙ୍କ ଦେବତାର ନାମ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଛା ସାକାର ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ଦେବମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନରେ ହୋଇଛି, ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏହି ପବିତ୍ର କଥାକୁ ଯିଏ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନୀ, ଧର୍ମିକ ହୁଏ, ଶେଷ ସମୟରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବେ ନାଗତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ: ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ; ଏଠି ନାଗଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବସିଛନ୍ତି। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନଗରରେ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ଶୂରସେନ ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗୁଣର ସାଗର। ସେ ପୁତ୍ର ଚାହିଁ, ପ୍ରେମିକା ସହିତ ବହୁ ପ୍ରୟାସ କଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନାଗ ଆକୃତିର ପୁତ୍ର ହେଲା। ରାଜା ଶୂରସେନ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ; ଲୋକମାନେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ନାଗ। ଘରେ ବା ବାହାରେ, ମାତାପିତା ବାହାରେ, ଦାୟା ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ନାଗ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଜନନୀ ସହିତ ସଦା ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ, ଶୁନ୍ୟପୁତ୍ର ହେବା ଭଲ ବୋଲି ଭାବିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାନାଗ ସଦା ମାନବ ଭାବେ କଥା କହୁଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ କହିଲେ: “ମୋ ପାଇଁ ଚୂଡା କ୍ରିୟା କର।” ଏହିପରି, ଦীক্ষା ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ପଢ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଏକ ଶୂଦ୍ର ସମାନ। ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୂରସେନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଣି, କ୍ରିୟା କରାଇଲେ। ନାଗ ପୁତ୍ର ବେଦ ପଢ଼ି, ପିତାକୁ କହିଲେ: “ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ ଚିଠା କର, ରାଜା; ମୁଁ ଜନ୍ମିତା ଚାହୁଁ। ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ମୋ ଧାରଣା।” “ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବେଦ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ବିବାହ ନ କରିଲେ, ପିତା ନରକକୁ ପଡ଼ିବାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।