ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିପ୍ପଲାଦ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମରୁଷି, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କିପରି, କେଉଁଠି, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ କରିବେ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନ ପରେ, ସୋମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ; ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପିପ୍ପଲାଦ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୁଁ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ଶିଶୁର ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି, ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିବାର କ୍ଷମତା ନାହିଁ।" ତାହାପରେ ସୋମ କହିଲେ—"ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ, ହରା, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର। ଯଦି ପ୍ରଭୁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଶିଶୁ, ଅତି ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଦୟା କରିବେ।" ଯଦି ସିଂହବାହି ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଦୟାଳୁ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ ଦର୍ଶନ ପାଇବେ। ଶମ୍ଭୁ ଏଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଚକ୍ରକୁ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳର ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳକୁ ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶଂକର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ହୃଦୟ ପୂର୍ବକ ପ୍ରଶଂସା କର; ମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଶିଶୁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପିପ୍ପଲାଦ ମହାରୁଷି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଜଗତ୍ନାଥ ଚକ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପିପ୍ପଲାଦ ଗୋଦାବରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିନି ଜଗତ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରି ଏହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଆଦି ଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ସମସ୍ତ ଦେଖିବାର ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ରେ ନାଥ, ସମସ୍ତ କଳାର ଆଧାର, ମୋର ମନର ଭାବକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମର ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ମହେଶ୍ୱର ମୋପାଇଁ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଜିତି, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ, କୈଳାଶକୁ ହଳାଇଥିବା, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କେବଳ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ତଳକୁ ଦବାଇଥିଲେ, ସେହି ପୁରାରୀ ନାଥ। ଯେଉଁ ଦେବତାର ଶରୀର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବୀ ସହିତ ହସି, ଦାନ କରିଥିଲେ; କ୍ରୋଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅପାତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରିଥିବା, ମହେଶ୍ୱର। ସୌତ୍ରାମଣୀ ଯଜ୍ଞ କରି, ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବାଣ ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୂଜାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତି, ଦେବତାମାନେ ପୂଜି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଵିଶାଖ ଗଣନାଥଙ୍କୁ ଗୋଦିରେ ବସିଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସୋମ ହସି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ। ଈଶାନ ଉପରେ ବସିଥିବା ଶିଶୁ ସ୍ଵଭାବ ଅନୁସାରେ ମାତାଙ୍କ ଗୋଦି ଛାଡ଼ିଲେନି; ସୋମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ଶିଶୁକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଲେନି, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଦ୍ଧ-ଜିତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ। ତାପରେ ସ୍ଵୟଂଭୁ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବର ଚୟନ କର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିପ୍ପଲାଦ, ଯାହା ଚାହିଁଛ।" ପିପ୍ପଲାଦ କହିଲେ—"ମୋର ପିତା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଦେବ, ଦେବତାମାନେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ସତ୍ୟବାନ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ, ମୋର ମାତା ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।" ଦେବତାମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କଲେ ଏହା ଶୁଣି, ପିପ୍ପଲାଦ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ଜୀବନ ଚାଲିବା ଅସମ୍ଭବ ଭାବିଲେ। "ତେଣୁ, ଦେବତାମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯେପରି ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ତିନି ଜଗତ୍ରେ ଅଜୟ ଓ ଅପରାଜୟ।" "ଯଦି ତୁମେ ମୋର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରିବା, ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ।" ପିପ୍ପଲାଦ ମନରେ ଏହି ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବାର ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶଂକରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" "ତପସ୍ୟା କର, ଶିଶୁ। ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ, ଚାହିଁଥିବା ବର ମିଳିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଧିଚିପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତପସ୍ୟା କରିବାର ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଏଠି ରହିଗଲେ। ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ଗୁରୁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ କ୍ରମରେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ସ୍ଵସ୍ତିକ ମୁଦ୍ରାରେ ହାତ ନାଭିରେ ରଖି, ସୁଶୁମ୍ନାରେ ମନ ସ୍ଥିର କରି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏକ ସ୍ଥିତିରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍କ୍ରମ କରି, ପିପ୍ପଲାଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ; ହାତ ଜୋଡି, ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ— "ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ନାଥ ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ଏକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ—ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁର ଆଲୋକ ଦେଖିବା ସମୟରେ..." ଅମର ଦେବତା ନାଥ କହିଲେ—"ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।" ତେଣୁ, ମୋର ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାର ଉପାୟ ଦିଅ। ତାପରେ ପିପ୍ପଲାଦ ଗଛ ଓ ବଡବା ମହାଶକ୍ତି କହିଲେ—"ତୁମର ମାତା, ଯିଏ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଏହି ଜନ୍ମ ଦେବା ପ୍ରକଟ କରିଥିଲେ।" ଜନମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରେ ଲିନ, ନିଜ ଭଲକୁ ଭୁଲି, ଭ୍ରମିତ ମନରେ ଏଠିଠାକି ଘୂରିବା, ନରକ ଦ୍ୱାରରେ ପଡ଼ିଯିବା। ମାତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପିପ୍ପଲାଦ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଅହଙ୍କାର ମନରେ ଜଳିଗଲା, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଅନର୍ଥକ ହେଲା। ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ଦାୟିନୀ କହିଲେ—"ଦିଅ, ଦିଅ!" ବଡବାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଦାୟିନୀ ବଡବାର ରୂପ ନେଲା। ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ତିନି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଥିଲେ, ଗର୍ଭବତୀ, ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ମାତା ଥିଲେ। ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦାୟିନୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଅଗ୍ନି ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର, ମୃତ୍ୟୁ ପରି, ଲମ୍ବା ଜିହ୍ୱାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।