ଏକ ଦିନ, ଏକ ଜଣେ ଗଛରେ ବସୁଥିବା ଶିଶୁ, ନିଜ ପ୍ରଭୂତି ହାତ, ପାଉ, ଓ ଜୀବନ ଥିବା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — “ମନୁଷ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟରୁ, ପକ୍ଷୀ ପକ୍ଷୀରୁ, ଗଛ ମାଞ୍ଚି ଗଛରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ କେହି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଗଛରେ ବସୁଥିବା ଶିଶୁ କିପରି ଏପରି ହାତ, ପାଉ ଓ ଜୀବନ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲି?” ତାଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗଛ ଓ ଔଷଧୀ ଏକାଠି ହୋଇ ଦଧିଚି ମୁନିଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀଙ୍କର ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କଥା କ୍ରମିକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କଠୁ ଦଧିଚିଙ୍କ ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି, ଶିଶୁ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇ ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନି ପଡିଲେ। ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଶିଶୁକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ଏହି ଉପରେ, ଶିଶୁ ଗଛ ଓ ଔଷଧୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାର କର୍ତ୍ତାମାନେକୁ ମାରିଦେବି; ନହେଲେ, ମୋର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ। ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରେ। ଯିଏ ପିତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଏକାଠି ହୋଇଥାଏ, ସେଠି ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ପିତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଏପରି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ।” ତାପରେ ଗଛମାନେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ନେଇ ସୋମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶିଶୁର ଉଦ୍ଦିପ୍ତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୋମ ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ, ତପ, ଶୁଭ ଉଚ୍ଚାରଣ, ସାହସ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ପୁତ୍ର, ଏହା ତୁମେ ନେବା।” ପିପ୍ପଳାଦ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଉଦ୍ବିଧମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। “ମୋ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିନଥିଲେ ଏହା ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ। ଏହା ପ୍ରଥମେ କହ। ମହାଦେବ, କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ଦେବତା ସହ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ କେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?” ସୋମ ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଭୋଗ ହେଉ କି ମୋକ୍ଷ, ସବୁ ମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ପିପ୍ପଳାଦ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବି? ମୁଁ ଶିଶୁ, ଶିଶୁର ଧାରଣା ରହିଛି, ଏପରି ତପ କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ।” ସୋମ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ଏକ, ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ ଓ ହରଙ୍କୁ ଷଡ଼ର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶଂସା କର। ଯଦି ପ୍ରଭୁ ତୁମେ ଉପରେ ଖୁସି ହେବେ, ତେବେ ସହଜରେ ଦୟା କରିବେ। ମହାଦେବ ଶିବ, ଦୟାଳୁ, ଖୁସି ହେଲେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଦେବେ। ଶମ୍ଭୁ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଚକ୍ରକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଦଣ୍ଡକର ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ। ଔଷଧୀମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଚକ୍ରେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଏଠାକୁ ଯାଉ, ଶଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ହୃଦୟରୁ ପ୍ରଶଂସା କର; ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।” ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମହାଋଷି ପିପ୍ପଳାଦ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁ ଜଗତ୍ର ନାଥ ଓ ଚକ୍ର ଦାତା ଅଛନ୍ତି। ଶିଶୁ ପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖି, ପିପ୍ପଳ ଗଛମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପିପ୍ପଳାଦ ଗୋଦାବରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିନି ଜଗତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସମସ୍ତ କର୍ମ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ମୋହ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଆଦି ଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସମସ୍ତ କଳାର ଆଗାର, ମୋ ମନର ସମସ୍ତ ଭାବ ଜାଣିଥିବା, କାମଦେବଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଦିଗପାଳମାନେ ଜିତିଛନ୍ତି, ଦେବମାନେ ପୂଜିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ କାଳେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କୈଳାସକୁ ତଳ ଲୋକକୁ ଦବାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ପୁରାରୀ ତାହା ଉପରେ କମ୍ପନ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହ ଅପଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ଦେବୀ ସହ ହସି ଏକ ବର ଦେଲେ; ଏହିପରି ତୁମେ କ୍ରୁଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥାଉଛ। ବାଣ ମୁନି ସୌତ୍ରାମଣୀ ଯଜ୍ଞ କରି, ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜି, ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଦେବଙ୍କୁ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଥିଲେ। ବିଶାଖ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତି, ଦେବମାନେ ପୂଜି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଗଣନାଥଙ୍କୁ ଗୋଦାରେ ବସିଥିବା ଦେଖି କ୍ରୁଧ ହେଲେ, ତେବେ ସୋମ ହସି ଗଣନାଥଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ। ଏଶାନ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଶିଶୁ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ଗୋଦ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ସୋମ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରୁଧିତ ଶିଶୁକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଅର୍ଧ-ଜିତ ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ। ତାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଖୁସି ହୋଇ ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ କହିଲେ — “ବର ଚୟନ କର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିପ୍ପଳାଦ, ଯାହା ଚାହିଁଛ।” ପିପ୍ପଳାଦ କହିଲେ, “ମୋ ପିତା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଦେବ, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ; ସେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ, ମୋ ମାତା ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ନାଷ୍ଟ କଲେ ତା ଶୁଣି ମୁଁ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଚିହ୍ନି ପଡିଛି; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଚାଲାଇପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମୋତେ ଦେବମାନେକୁ ନାଷ୍ଟ କରିବା ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯେପରି ତୁମେ ତିନି ଜଗତରେ ଅଜୟ ଓ ଅପରାଜିତ।” ଶିବ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ମୋ ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରିବ, ତେବେ ଦେବମାନେକୁ ନାଷ୍ଟ କରିପାରିବ। ଏହିପରି ଶକ୍ତି ତୁମକୁ ମିଳିବ।” ପିପ୍ପଳାଦ ମନରେ ନିଷ୍ଠା କଲେ ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବାକୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ।” ଶିବ କହିଲେ, “ଶିଶୁ, ତପ କର। ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ, ତୁମର ଇଚ୍ଛିତ ବର ମିଳିବ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଧିଚିଙ୍କ ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁତ୍ର ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ତପ କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠା କଲେ।