ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଶତ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ନେଇ, ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରି, ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ପୂଜା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ତଥ୍ୟ ଜଣାଗଲା—ସେ ହଜାର କମଳ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ କମଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଦେମନ୍ତ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜର ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଉଖି ନିକ୍ଷେପ କରିଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ହାତରେ ନେଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହଜାର କମଳ ସହିତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିବା ବେଳେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ସେ ଭାବରେ କହିଲେ—“ଓ ଦେବ, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଆନ୍ତରିକ ଭାବ ଜାଣିଛ, ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ଓ ପ୍ରଭୁ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଗଲେ। ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ଭବାନୀ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିଲେ। ଶମ୍ଭୁ ସ୍ନେହରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାହୁଡି ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ବର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ; ଚକ୍ର ଆଗରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରି, ଶଙ୍କର, ଗଙ୍ଗା ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ଦିନରୁ, ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା; ଏହାର କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ବା ପିତୃଯ଼ ଅଞ୍ଜଳି ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ ସ୍ବର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏପରି ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏଯାଁ ଦେଖାଯାଏ। ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ପରେ ପିପ୍ପଳା ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ବିବରଣା ଆସିଛି; ଏଠାରେ ଚକ୍ରପାଣି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଫେରାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଚକ୍ର ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ନାମ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଶମ୍ଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ପିପ୍ପଳା ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହାର ମହିମା ଏପରି ଯେ ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତୀ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବିବରଣା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଚକ୍ରପାଣି ଓ ପିପ୍ପଳା ପ୍ରଭୁ—ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ ଏହି; ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହ ଶୁଣ, ନାରଦ, ଏହା ବେଦରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦଧିଚି; ତିନି ଗୁଣଗୁଣିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଲୋପାମୁଦ୍ରା ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଗଭସ୍ତିନୀ, ଯାହାକୁ ବଡ଼ଭା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଗଭସ୍ତିନୀ ସଦା ଦଧିଚିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଦଧିଚି ଅଗ୍ନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ଗୃହ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ। ତିନି ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ତୀରେ ରହି, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରି, ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ଭରା ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୁମ୍ଭୟୋନି ଭଳି। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ନାର, ଦାୟିତ୍ୟ ଓ ଦାନବ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ—ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ଅଗ୍ନି—ଦାୟିତ୍ୟମାନେକୁ ହରାଇ, ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ବିଜୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ମାରୁତମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ଦେବତାମାନେ ଦଧିଚିଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଦଧିଚି ଆନନ୍ଦରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଗୃହ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, ଦଧିଚି ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ଓ ମୁନି, ଏପରି ଦୟାଳୁ ଋଷିମାନେ ଥିବା ଦିନେ, ପୃଥିବୀରେ ଆମେ କଣ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା? ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ଚାହିଁଲେ ଗଛ ଭଳି। ଏହି ଜନ୍ମର ଫଳ କିଛି ଅଛି ତ, ଓ ମୁନି: ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦୟା, ଏବଂ ଏପରି ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଦର୍ଶନ। ଆମେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ, ଦାୟିତ୍ୟମାନେକୁ ହରାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରି; ଏହି କଥା ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲପାଇ କୁହୁଛୁ। ଆମେ ଆନନ୍ଦିତ, ବିଶେଷକରି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି; ଆମେ ଅସ୍ତ୍ରର ଭାର ବହିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ଫଳ ନୁହେଁ। ଓ ମୁନି, ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖୁନାହିଁ; ସ୍ଵର୍ଗରେ ଶତ୍ରୁ ଦେବତାମାନେର ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣି, ତାହାକୁ ନେଇଯାଏ। ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତଳକୁ, ପାତାଳ ଲୋକରେ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ, ଓ ମୁନି, ଏହି ତପୋଭୂମିରେ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ରଖିବାକୁ ଦିଅ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ—ନ ଦାନବ ନ ରାକ୍ଷସ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ସୁରକ୍ଷିତ, ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା କେହି ସମ ନୁହେଁ। ଶତ୍ରୁମାନେ ହରାଇଛୁ, ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ; ପୂର୍ବରୁ ଦାୟିତ୍ୟମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମାରି, ଏବେ ଏହି ଭାରୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଆମେ ଦେବୀମାନେ ସହ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦିବ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁ, ତାପରେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଦଧିଚି ଦେବତାମାନେର କଥା ଶୁଣି, 'ଯଥାସ୍ତୁ' କହିଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ନିବାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନେର କାମରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' ଏମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜଣା, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲଗ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁରେ ଆସକ୍ତି ହରାଇଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନେର ଦୁଃଖରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠାରେ ବା ପରଲୋକରେ ସେମାନେ କୌଣସି ସୁଖ ଚାହିଁନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁତା ଚାଲାନ୍ତି; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ: ଅସ୍ତ୍ର ହରାଇଗଲା କିମ୍ବା ଚୋରାଯାଏ, ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାହା ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେର ଶତ୍ରୁ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ବେଦ ଜଣା, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତି ଉପରେ ଅଧିକାର ଦାବି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିତ୍ରତା ଓ ବସ୍ତୁ ରହିଛି, ତେଉଁଠାରେ ଠିକ୍; କିନ୍ତୁ ହରାଯିବା କିମ୍ବା ନେଇଯିବା ପରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଦେବା ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ଚାହିଁଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। ନହେଁ ମିଳିଲେ, ଧର୍ମିକମାନେ ଅନ୍ୟମାନେର କାମ କଥା, ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି।