ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ଶଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, କୃପା ଓ ଦୟାର ନିବାସ, “ତଥା ହେଉ” ବୋଲି ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। ତା’ପରେ, ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ ଓ ଏହିପରି କଥା କହି ଭୂତମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେଠାରେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟରେ, ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ରୀ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ସଦା ତାଙ୍କର ଚରଣରେ ଲଗାଇ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ତିନି ଜଗତରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼, ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହାନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଗରୁଡ଼ାରୁହୀ କିମ୍ବା ନରସିଂହ ରୂପରେ। ସେଇ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, କୃପା କରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତା’ପରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, “ତୁମେମାନେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ମୁଁ ସେହି କାମ କରିବି,” ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ; ତେଣୁ ଜନାର୍ଦନ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।” ହରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଚକ୍ରଟି ହରା ନେଇଛନ୍ତି; ମୋର ଚକ୍ର ନାଥିବାରୁ ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ତୁମେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆସିଛ; ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଫେରିଯାଅ, ମୁଁ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇବି।” ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ପୁନଃ ପାଇବା ପାଇଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶତ ହଜାର ସୁଗନ୍ଧିତ ଦିବ୍ୟ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦ୍ୱାରା, ସଦା ପରି ଭକ୍ତି ସହିତ, ଉମାପତିଙ୍କ ପୂଜା କରିଲେ। ଏଭଳି ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ, ଏକ ହଜାର କମଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କମଳ ମିଳିଲାନି। ତେବେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଖି ଉଖଳି ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଭାବେ ଦେଲେ; ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ହାତରେ ନେଇ, ହଜାର କମଳ ସହିତ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନଥିବାରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। “ହେ ଭଗବାନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବ କେବଳ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି; ଆପଣ ହିଁ ଆମ ଶରଣ ଓ ନାଥ—ଏଠାରେ ଅଧିକ କ’ଣ ଚିନ୍ତା?” ବୋଲି, ଚୋଖରେ ଅଶ୍ରୁ ନେଇ, ସେ ଶୟୀ ହେଲେ। ଏହାପରେ ଇଶ୍ୱର ଭବାନୀ ସହିତ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେଇ ଚକ୍ର ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଆଖି ମଧ୍ୟ ଫେରିଲା। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରି, ଶଙ୍କର, ଗଙ୍ଗା ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ “ଚକ୍ରତୀର୍ଥ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚିଯାଏ। ଯେଉଁଠି ନହାଏ, ଦାନ କରେ କିମ୍ବା ପିତୃ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏଉଁଥିରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ସେଇ ତୀର୍ଥ ଦେଖାଯାଏ। ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ପରେ ପିପ୍ପଳ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି; ଯେଉଁଠି ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ପୁନଃ ପାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଦୃଢ଼ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଚକ୍ର ପାଇବା ପାଇଁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଶମ୍ଭୁ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତାହାକୁ ପିପ୍ପଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହାର ମହିମା ଏପରି ଯେ, ସେଇ ନାଗରାଜ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ଚକ୍ରଧାରୀ ଓ ପିପ୍ପଳନାଥ—ଏହା ତାଙ୍କ ନାମର କାରଣ; ହେ ନାରଦ, ଭକ୍ତି ସହ କାନ ଦେଖ, ଏହା କିପରି ବେଦରେ ସିଧାସଳଖ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସେଠି ଦଧୀଚି ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ଥିଲେ, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଚାଲିତ୍ରବତୀ, ଉଚ୍ଚ କୁଳୀନ ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ। ଲୋପାମୁଦ୍ରା ନାମକ ତାଙ୍କ ଭାଉଣୀ ଗଭସ୍ତିନୀ, ଯାହାକୁ ବଡ଼ବା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସେ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ଦଧୀଚି ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମରେ ନିରତ ଥିଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ନିକଟରେ ବସି, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ଆଗମନରେ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଜନାନୀରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାହରଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନ ନାର, ଦାନବ କିମ୍ବା ଦାୟତ୍ୟ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିପାରୁନଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା। ସେଠି ଦେବମାନେ—ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନି—ଦାନବମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବିଜୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମାରୁତମଣ୍ଡଳର ସ୍ତୁତିରେ, ସେମାନେ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିର ନମାଇଲେ। ଦଧୀଚି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଗୌରବ କଲେ, ପରେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେଠି ବସି, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଋଷିଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କଲେ। “ହେ ଋଷି, ଏପରି ଦୟାଳୁ ତରୁ ତୁମ୍ଭଳି ମନ୍ୟ ମହାନ ମନ୍ୟଷୀ ଥିବାବେଳେ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କ’ଣ ଅସମ୍ଭବ? ଏହି ଜନ୍ମର ଫଳ କ’ଣ? ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କୃପା, ଓ ତୁମ୍ଭଳି ମହାନ ଋଷିଙ୍କ ଦର୍ଶନ। ଆମେ ତୁମକୁ ଯାହା କହୁଛୁ, ଏହା ସ୍ନେହରୁ; ଦାନବମାନଙ୍କୁ ହରାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରି, ଏଠିକୁ ଆସିଛୁ। ଏବଂ ଏଠି ଆସି ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମେ ବିଶେଷ ଖୁସି; ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବା ଭାର ବହିପାରୁନାହିଁ, ଏହା ଆମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିବା ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାନ ଦେଖୁନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣି, ସେମାନେ ନେଇଯାଅନ୍ତି।