ଏହି ସମୟରେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭୂତଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପ୍ରମଥ ନାୟକ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଦହିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ଗଲେ, “ଉଦ୍ଧାର କର, ଉଦ୍ଧାର କର, ଗଦାଧର!” ବିଷ୍ଣୁ ଏହା ଦେଖି, ଭୂତନାଥଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୂତନାଥ ସେହି ଚକ୍ରକୁ ଧରି ନେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଧରାଯିବା ସହିତ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ଲୋକପାଳମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ବିଜୟ ହେଉ, ଶଙ୍କର, ସୋମନାଥ! ବିଜୟ ହେଉ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଶମ୍ଭୁ! ବିଜୟ ହେଉ, ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ଶମ୍ଭୁ! ବିଜୟ ହେଉ, କାଳର ମୂର୍ତ୍ତି—ନମସ୍କାର! ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାକୁ, ନୀଳକଣ୍ଠକୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟକୁ, ବ୍ରହ୍ମର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର! ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ, ତ୍ରିଲୋକନାଥ, ସମସ୍ତ ଆକାରର ଧାରଣକାରୀ, ତ୍ରିଜଗତର ଆଧାର, ଆକାଙ୍କ୍ଷା ପୂରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁକୁ ନମସ୍କାର! ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ ହେଉଥିବା, ପରମାତ୍ମା, ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ଆଶ୍ରୟ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର! ଯଜ୍ଞଦାତା, ହବିଧାରୀ, ଯଜ୍ଞନାଶକ, ଫଳଦାତା—ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ! ଭକ୍ତ ଓ ଅଭକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ! ଉଦ୍ଧାର କର, ଉଦ୍ଧାର କର, ଜଗନ୍ନାଥ!” ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏମିତି ସ୍ତୁତିରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, “କ’ଣ ଦେବି?” ଦକ୍ଷ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଉ।” ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ!” ଏହାପରେ, ମହେଶ୍ୱର ଯଜ୍ଞକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ ଓ ଭୂତମାନେ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଏଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚରଣକୁ ଯେଉଁଠି ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ମହାଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ଗରୁଡ଼ାରୋହୀ ବା ନରସିଂହ ରୂପରେ ଥିବା, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ କିମ୍ବା ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି—ସେ ଦୟାଳୁ ଦେବଦେବ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ତେବେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଶ୍ରୀହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, “ତମେ ସମସ୍ତେ କାହିଁକି ଆସିଛ?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ମଧୁସୂଦନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଅଛୁ। ଆପଣ ଦୟାକରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ହରି କହିଲେ, “ମୋର ଚକ୍ର ହରା ନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ତେବେ, ତମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।” ଦେବତାମାନେ ଚଲିଯିବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଫେରାଇ ପାଇଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶତହଜାର ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦ୍ୱାରା, ସଦାଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁ ଉମାପତିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପୂଜା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ହଜାର କମଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଉଖି ନେଇ, ଏହାକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇ, ଅଞ୍ଜଳିରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ଓ ହଜାର କମଳ ନେଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିବାରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବନାକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସ୍ୱାମୀ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାହାପରେ ଇଶ୍ୱର ଭବାନୀ ସହିତ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶମ୍ଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ବର ଦେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଫେରିଗଲା। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରି, ଶଙ୍କର, ଗଙ୍ଗା ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜୀ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ “ଚକ୍ରତୀର୍ଥ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହାର କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଜଳସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ପିତୃତର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏଉଁଠି ଏଯାଁ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ପରେ ପିପ୍ପଳ ତୀର୍ଥର କଥା ଆସେ, ଯେଉଁଠି ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ପୁନଃ ପାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଚକ୍ର ପାଇଁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ। ଯେଉଁଠି ଶମ୍ଭୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ପିପ୍ପଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାର ମହିମା ଏତେ ଅପାର ଯେ ନାଗରାଜ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନାମର କାରଣ ହେଲା—ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପିପ୍ପଳନାଥ ଶିବ। ଏହି କଥା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ନାରଦ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଦଧିଚି ନାମକ ଏକ ଖ୍ୟାତିନାମା ସୃଷ୍ଟି, ଗୁଣମୟ ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଅତି ଜ୍ଞାନବତୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବୋନ ଗଭସ୍ତିନୀ, ଯାହାକୁ ବଡବା ଭିନ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ସେ ଦଧିଚିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ତପସ୍ୟାସିନୀ ଥିଲେ। ଦଧିଚି ସଦା ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ତପୋଧନ ଥିଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ତୀରେ ରହି, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ଆଗମନରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ନିଜ ଭାର୍ୟା ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ମତୋ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ କୁମ୍ଭୟୋନି ଭଳି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ନ ନାର, ନ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେଠି ଆସିପାରୁନଥିଲେ। ଏଠିରେ ଦେବତାମାନେ—ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ଅଗ୍ନି—ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ମାରୁତମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଦଧିଚି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇଲେ।