ଏହି ଉମା ଅଟବୀର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ ଏକ ମୃଗର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ। ପୂର୍ବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଘୋଷଣା ଥିଲା—ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନାରୀ ହେବେ। ଏହିକାରଣରୁ ତୁମେ ନାରୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ; ଏଥିପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭାଗ୍ୟର ଅଦ୍ଭୁତ ଚଳ ପ୍ରବୀଣମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଯକ୍ଷିଣୀ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ପୁଣି କହିଲେ—ନାରୀତ୍ୱ ଆସିଯାଇଛି, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଫେରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କଳା ଶିଖିବା ଉଚିତ୍—ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ଶୃଙ୍ଗାର, ନାରୀସୁଭାବ, ନାରୀସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଖେଳ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ କର। ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ଇଳା ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ମୋ ପତି କିଏ? କଣ କରିବା ଉଚିତ୍? କିପରି ପୁରୁଷତ୍ୱ ପୁନର୍ବାସିତ କରିପାରିବି? ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଛି, ଦୟାକରି କୁହ। ଦୁଃଖିତଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରିବା ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଯକ୍ଷିଣୀ କହିଲେ—ଏହି ଅଟବୀର ପୂର୍ବଦିଗରେ ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ସେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବୁଧ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେ ସବୁବେଳେ ଏଭଳି ଭାବେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ବୁଧ ଆସିବେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦିଅ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବ। ଏହିପରେ ଯକ୍ଷିଣୀ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଯକ୍ଷିଣୀ ଏହି କଥା ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ହେଲେ। ଇଳାଙ୍କ ସେନା ସେଠି ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ; ଇଳା ନିଜେ ଉମା ଅଟବୀରେ ରହି, ପୁଣି ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ନାରୀ ଭାବେ ଆଚରଣ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟଗତିକୁ ମନେ ପକାଇ, କେବେ କେବେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବୁଧ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଇଳାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଇଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୁଧ ତାଙ୍କ ରାସ୍ତା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ, ନିର୍ଭୟ ହେଉ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଉ। ଇଳା ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଧଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତାହା ଅନୁସାରେ କରିଲେ; ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କ ମନ ଖୁସି ହେଲା। ବୁଧ ତାଙ୍କ ନୂତନ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ମନ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଗୃହକୁ ନେଇଗଲେ; ଇଳା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ବହୁ ସମୟ ପରେ, ବୁଧ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ କହିଲେ—ତୁମେ କଣ ଚାହଁ? କଣ ଦାନ ଦେବି? ସେଇ ସମୟରେ ଇଳା କହିଲେ—ମୋତେ ଏକ ପୁଅ ଦିଅ। ବୁଧ, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ତୁମେ ଏକ ପୁଅ ପାଇବ; ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ସେ ସୋମ ବଂଶର ନିର୍ମାତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୃହସ୍ପତି ପରି ଜ୍ଞାନୀ, ଭୂମି ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ହେବ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳଶାଳୀ ହରି ପରି, କ୍ରୋଧରେ ହବି ଭକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି ପରି ହେବ। ଯେତେବେଳେ ବୁଧଙ୍କ ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜୟଧ୍ୱନି ହେଲା, ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସ ଝଙ୍କାରିଲା। ବୁଧଙ୍କୁ ପୁଅ ହେବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠିକୁ ଏସିଥିଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଆସିଥିଲି, ପ୍ରମୋଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବା ସାଥି ସାଥି ତିନି ବେଳେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ; ଏହିକାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—ଏହି ପୁଅର ଦ୍ୱାରା ମହାନ୍ ଧ୍ୱନି ହୋଇଛି, ଏହି ପରି ତାଙ୍କ ନାମ ପୁରୁରବାସ ହେବ। ସମସ୍ତ ଏହି ନାମ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପ୍ରକାଶ କଲେ। ବୁଧ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ରାଜଧର୍ମ ଶିଖାଇଲେ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ତାହାର ବ୍ୟବହାର ଦେଲେ। ପୁରୁରବାସ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ମାତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ନମି କହିଲେ—ମା, ବୁଧ ମୋର ପିତା ଓ ତୁମର ପ୍ରିୟ ପତି; ମୁଁ ତୁମର ଆଦର୍ଶ ପୁଅ—ତେବେ କାହିଁକି ଏହି ମନୋବ୍ୟଥା? ମାତା କହିଲେ—ସତ୍ୟ, ବୁଧ ମୋର ପତି ଓ ତୁମେ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର; ପତି କିମ୍ବା ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଦୁଃଖ ହୋଇନାହିଁ। ତଥାପି, କିଛି ପୂର୍ବ ଦୁଃଖ ମନେ ପକାଇ, ପୁଣିପୁଣି ତାହା ଚିନ୍ତା କରେ। ପୁରୁରବାସ କହିଲେ—ମା, ମୋ ଏହି ପ୍ରଥମ ଘଟଣା କୁହ। ଇଳା କହିଲେ—ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କିପରି କହିବି? ତଥାପି, ପୁଅ, ମୁଁ କହିବି। ଦୁଃଖସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୌକା। ମାତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁରୁରବାସ ଚରଣେ ପଡ଼ି କହିଲେ—ମା, ଯଥାଅର୍ଥ କୁହ। ତାଙ୍କ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶ, ନିଜ ଜନ୍ମ, ନାମ, ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ—ଏସବୁ ବିଷୟରେ ପୁରୁରବାସଙ୍କୁ କହିଲେ। ପରିବାର ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟ ପତି, ନିଜ ସ୍ଥିତି, ଅଟବୀକୁ ଯିବା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ନଗରରୁ ନିର୍ବାସିତ ହେବା, ଶିକାର ପ୍ରେମ, ହିମାଳୟ ଗୁହା ଯାତ୍ରା, ଯକ୍ଷପତିଙ୍କ ଗୃହରେ ବାସ—ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ଉମା ଅଟବୀରେ ପ୍ରବେଶ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାରୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ—ଏସବୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ କଥା, ଆଶୀର୍ବାଦ, ବୁଧଙ୍କ ଆଗମନ, ପୁଅ ଜନ୍ମର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୁବ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ପୁରୁରବାସ ମାତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ମୁଁ କଣ କରିବି? କ’ଣ କଲେ ମୋର ପୁଣ୍ୟ ହେବ? ମା, ଯଦି ଏହି ସବୁ କଥାରେ ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେବେ ଏଠି ଥିଉ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ମନରେ ଆଉ କିଛି ଥାଏ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ।