ବିରାଜାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏକ ପୁରୁଷ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ବୀର। ସତରୂପାଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତା ବୀର ଥିଲେ। ବୀରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ କାମ୍ୟା, ଏବଂ କାମ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ। କାମ୍ୟା, କର୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା, ଚାରିଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସମ୍ରାଟ, କୁକ୍ଷି, ବିରାଟ ଓ ପ୍ରଭୁ। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ଏତ୍ରି ପ୍ରଜାପତି ପୁଅ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ସୁନୃତା ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଦେଲେ। ସୁନୃତା ଧର୍ମର କନ୍ୟା, ଘୋଡା ଯଜ୍ଞରେ ଜନ୍ମିତ, ଶୋଭାମୟ ନିତମ୍ଭ ଓ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଶୁଭ ମାତା। ଉତ୍ତାନପାଦ ଏହି ସୁନୃତାଙ୍କୁ ଧ୍ରୁବ, କୀର୍ତିମାନ୍, ଆୟୁଷ୍ମାନ୍ ଓ ବସୁ ନାମକ ଚାରି ପୁଅ ଦେଲେ। ଧ୍ରୁବ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଅତି କଠିନ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ, ମହାନ୍ ଖ୍ୟାତି ପାଇବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସମାନ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ—ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ। ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଗର୍ବ, ଶ୍ରୀ ଓ ବିଶାଳତା ଦେଖି, ଦେବଦାନବ ଶିକ୍ଷକ ଉଶନାସ୍ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ—“ଉଃ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି! ଉଃ, ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ! ଉଃ, କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ! ଆଜି ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସପ୍ତ ଋଷି ଉଭୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।” ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଶ୍ଲିଷ୍ଟି ଓ ଭବ୍ୟ। ଶ୍ଲିଷ୍ଟିଙ୍କୁ ସୁଚ୍ଛାୟା ପାଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଦେଲେ—ରିପୁ, ରିପୁଞ୍ଜୟ, ବୀର, ବୃକଲା, ବୃକତେଜସ। ବୃହତୀ, ରିପୁଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁଷ ନାମକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ଦେଲେ। ସେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରିଣୀ, ବୀରଣ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ମନୁଙ୍କୁ ନଡ୍ୱଳା, ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ—କୁତ୍ସ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସତ୍ୟବାକ୍, କବି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନଅଜଣ। ଦଶମ ପୁଅ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନଡ୍ୱଳାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ। ପୁରୁଙ୍କୁ ଆଗ୍ନେୟୀ ଛଅ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁଅ ଦେଲେ। ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ସୁମନସ୍, ସ୍ୱାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ମୟା ଜନ୍ମିଲେ। ଅଙ୍ଗ ଠାରୁ ସୁନୀଥାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଭାବେ ବେଣା ଜନ୍ମିଲେ। ବେଣାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ମହା କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଋଷିମାନେ ବେଣାଙ୍କ ଦହାଁ ହାତ ଚରଣ କଲେ। ଏହି ଚରଣରୁ ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି।” ସେ ବହୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ଓ ମହାନ୍ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ; ସେ ଧନୁଷ ଓ କବଚ ସହିତ ଜନ୍ମିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ବେଣାଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସୁତ ଓ ମାଗଧ ଜନ୍ମିଲେ; ରାଜା ପୃଥୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଗାଇକୁ ଚାଷ ପାଇଁ ଦୋହନ କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ, ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପିତୃମାନେ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ସର୍ପ, ଧର୍ମିକ ଲୋକ, ଉଦ୍ଭିଦ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ପାତ୍ରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ। ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହାରୁ ସମସ୍ତେ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ। ପୃଥୁଙ୍କୁ ଦୁଇପୁଅ ଥିଲେ—ଧର୍ମିକ ଓ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଅନ୍ତର୍ଧାନଙ୍କୁ ହବିର୍ଧାନ ଦେଲେ; ହବିର୍ଧାନଙ୍କୁ ଆଗ୍ନେୟୀ ଛଅ ଧିଷଣ ନାମକ ପୁଅ ଦେଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ଶୁକ୍ର, ଗୟା, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜାଜିନ—ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ଶୁଭ ଏବଂ ମହା ପ୍ରଜାପତି। ହବିର୍ଧାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ ଏମାନେ ଲୋକମାନେ ଉପଜିବା କଲେ; ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ପୃଥିବୀର ଚଳନ୍ତା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମଦାତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ମହାତ୍ମା ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା ପରେ ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମିଲେ। ସବର୍ଣ୍ଣା, ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କୁ ଦଶ ପୁଅ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଧନୁବିଦ୍ୟାର ନିପୁଣ। ସେମାନେ ଅଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ। ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ ଭୂମିରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଗଛମାନେ ସୁରକ୍ଷା ବିହୀନ ହେଇ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବନତିକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ପବନ ବହିପାରିଲା ନାହିଁ, ଆକାଶ ଗଛରେ ଅଟିଗଲା; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ପବନ ଓ ଅଗ୍ନି ମୁକ୍ତ କଲେ। ପବନ ଗଛମାନେ ଉପଡ଼ି ଶୁଖାଇ ଦେଲା, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ସେମାନେ ଜଳାଇ ଦେଲା; ଏଭଳି ଗଛମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ନଶ୍ଟ ଦେଖି, ଅଳ୍ପ କିଛି ଶାଖା ବାକି ରହିଥିବାବେଳେ, ସୋମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—“ତୁମେମାନେ ରାଜାମାନେ, ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ, କ୍ରୋଧ ଦମନ କର; ପୃଥିବୀରେ ଗଛ ନାହିଁ—ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ଶାନ୍ତ କର। ଏହି କନ୍ୟା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣ, ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଣିପ୍ରଭା; ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଛି। ତାଙ୍କୁ ମାରିଷା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଗଛମାନେ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି; ତାଙ୍କୁ ତୁମେମାନେ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ସୋମ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କର। ତୁମେମାନେ ଓ ମୋର ଶକ୍ତିର ଅର୍ଧ ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିବେ। ସେ, ତୁମେମାନେର ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତି ସହିତ, ଅଗ୍ନିପରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ।