ରାହୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନଦୀ ଅମୃତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେଇ ଅମୃତା ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା, ଏହା ଚଳିତ ହେବା ସହିତ ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହାର ମହାପୁଣ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶିବ ନିଜେ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଆଲାଦା ଭାବରେ ଦେବୀ ଓ ନଦୀକୁ ପୂଜା କରି ଏହାର ଉପାସନା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ଦେବୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: "ଯେପରି ଶିବ, ଦେବତାମାନେର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇବା।" "ଏଠାରେ ରହ, ଦେବୀ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ; ଏଠାରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ରହ, ସାର ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା।" "ସ୍ତୁତି, ପାଠ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।" ଦେବୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ନିତ୍ୟ ନିବାସ ଅଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁନିମାନେ ଏଠାକୁ "ନିବାସ ନଗର" ଭାବେ ଡାକନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ଏଠି ଦେବୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ମିଳନସ୍ଥଳୀ, ଦେବତାମାନେର ପ୍ରିୟ ଓ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ; ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେହି ଦେବତାମାନେ ପାଇବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଯାହା, ସେହି ସବୁ ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏପରି ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ଏଠିରୁ ବିଦାୟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରୁ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗମ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା, ଦେବତାମାନେର ନାୟକ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା। ଦେବୀ ନିଜେ ଅମୃତ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାନଦୀ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏବେ, ମୁଁ ଏହି ଭୃଦ୍ଧାସଙ୍ଗମ ନାମକ ସଙ୍ଗମର କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୃଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଶିବ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହି କଥା ପାପ ନାଶ କରେ। ଏଠି ଗୌତମ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅତି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ବାଳକ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମର। ସେ ପୁଅ ନାକ ନଥିଲା, ଅସୂନ୍ଦର ଦେହ ଥିଲା; ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ, ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ନାହିଁ। କିପରି ହେଉ, ତାଙ୍କ ପିତା ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ; ଏହା ପରେ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମ କେବଳ ବେଦର ମାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ, ଗୌତମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି, ନିଶ୍ଚୟ ନିୟମରେ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଗ୍ନି ହୋମ କଲେ। କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଦ୍ୱାରା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତାଙ୍କର କେବଳ ଅଭ୍ୟାସ ଅଗ୍ନି ପୂଜା ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ପାଠ ଥିଲା। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏକ ମହାତ୍ମା ଭାବେ ଅଗ୍ନି ଓ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା, ଗୌତମ ଦୀର୍ଘଯାୟୁ ହେଲେ; ସେ ବିବାହ କଲେ ନାହିଁ, କିଏ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ସେ ତୀର୍ଥ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରି, ଭ୍ରମଣ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ଏପରି ଭ୍ରମଣ କରି, ଗୌତମ ଶୀତାଗିରିରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଓ ଏଠାରେ ରହିଲେ; ଏଠି ସେ ଏକ ରମ୍ୟ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ବସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ବେଳେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦୁର୍ବଳ, ଅଙ୍ଗ ଢିଲା, ବୃଦ୍ଧା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ଵିନୀ, ନିଷ୍କାମ, ଏକାଠିଆ ଓ ବିରକ୍ତି ଭରା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଅନ୍ତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ ଏହି ମୁନିକୁ ନମସ୍କାର କରିବାରୁ ବାରଣ କଲେ। "ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁ ହେବା; ତୁମେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଧନ, ଖ୍ୟାତି, ଧର୍ମ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ହରାଇଦିଅନ୍ତି।" ହାତ ଜୋଡି, ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। "ତୁମେ ଏକ ତପସ୍ଵିନୀ, ବୃଦ୍ଧା, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚମକୁଥିବା; ମୁଁ ଯୁବା, ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଅଛି। କିପରି ମୁଁ ତୁମର ଗୁରୁ ହେବି?" "ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଋତଧ୍ୱଜ, ଋଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ସେ ଧର୍ମିକ, ଜ୍ଞାନୀ, ବୀର, କ୍ଷତ୍ରିୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।" "ଏକଦା ଶିକାରର ଆକର୍ଷଣରେ ଋତଧ୍ୱଜ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏହି ଗୁହାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ସେ ଯୁବା, ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଅପ୍ସରା, ସୁଶ୍ୟାମା, ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ରାଜାକୁ ଚାହିଲେ।" "ଏପରି, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କଲେ; ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସୁଶ୍ୟାମା ଠାରୁ, ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି। ମୋ ମା ଯିବାବେଳେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ—ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ତୁମର ପତି ହେବେ।" "ଏହା କହି, ମୋ ମା ଚାଲିଗଲେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କଲା; ଅନ୍ୟ କେହି ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିନାହିଁ।" "ମୋ ପିତା ଅଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ କଲେ, ଏଠି ତପ କଲେ; ପରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ।" "ପିତା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ କଲେ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି।