ପରମେଶ୍ୱର ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ — ସେ ଗୋଟିଏ ଦେବୀ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଏକାନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ମାତୃମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷିକା । ଏହି ଦେବୀ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୃଥିବୀରେ ପଡିଥିବା ଦେହକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମେରୁ ପର୍ବତରେ କେବଳ ମୁଣ୍ଡକୁ ରଖିଲେ; ଦେବୀଙ୍କର ଦେହ ସେଠାରେ ରହିଲା, ଏବଂ ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସଂଘର୍ଷ କଲେ । ସେଠାରେ ରାହୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ଦେହକୁ ପୂର୍ବରୁ ଭେଦିଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠି ଅଛି; ଏହାକୁ ଦେହରୁ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ କରାଯାଉ ।" ଯଦି ପରମ ଅମୃତ ଦେହରୁ ଅଲଗା କରାଯିବ, ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ; ଏହି କାମ ପ୍ରଥମେ କରିବା ଉଚିତ । ରାହୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହ ହେବା; ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ।" ତାପରେ, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଦେବୀ ଶକ୍ତି ଈଶ୍ୱରୀ ନାମେ, ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଦାନବ ନାୟକଙ୍କର ଦେହକୁ ଭେଦିଲେ । ଦେବୀ ଆମ୍ବିକା ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ପରମ ଅମୃତ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ କରି ବାହାରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ଦେହକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ଦେବୀ କାଳରାତ୍ରୀ ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଠି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ଥାପନ କଲେ । ଏହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା ଏବଂ ଏକ ନଦୀ ହେଲା; ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ ଅମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ରଖିଲେ, ଦେବୀ ଖାଇଲେ ନାହିଁ । ତାପରେ ପରମ ଶୁଭ ନଦୀ "ଅମୃତା" ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ରାହୁଙ୍କର ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଇ ଶିକ୍ତ । ଏହି ସୁନ୍ଦର, ପରମ ନଦୀ ଅମୃତା ଚଳିତ ହେଲା; ସେଠି ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ସେଠି ସମ୍ଭୁ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବୀ ଓ ନଦୀକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଵର ଦେଲେ: "ଯେପରି ସମ୍ଭୁ, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ନାୟକ, ଜଗତରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇବା ।" "ଓ ଦେବୀ, ଜଗତର ଉପକାରାର୍ଥ ଏଠି ବସିବା; ସଦା ରହିବା, ତତ୍ତ୍ୱର ମହାରାଣୀ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେବା ଉପରେ ।" "ସ୍ତୁତି, ପାଠ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା; ଭକ୍ତିରେ ଯେ ଉପାସନା କରି, ସେ ସଦା ତୁମେ ପ୍ରତି ନମସ୍କାର କରିବା ।" "ଦେବୀଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ, କାରଣ ଏଠି ସିବା ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ନିତ୍ୟ ନିବାସ ।" ଏହି କାରଣରୁ ଋଷିମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ "ନିବାସ ନଗର" ଭାବରେ କହନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଏଠି ପରମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଵର ଦେଲେ । ଗଙ୍ଗା ର ସଙ୍ଗମ, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥିବେ । ମନରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ରହିଥାଏ, ଦେବତାମାନେ ଲାଗି ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦିଆଯାଏ; ଏପରି ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ । ସେତିଏଠୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ "ପ୍ରଥମ ସଙ୍ଗମ" ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ନାୟକ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ । ଦେବୀ ନିଜେ "ଅମୃତା" ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ପ୍ରଥମ ମହାନଦୀ । ଏବେ ମୁଁ ଏହି ସଙ୍ଗମ "ବୃଦ୍ଧାସଙ୍ଗମ" ର କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଶିବ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ । ଗୌତମ, "ବୃଦ୍ଧ" ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକ ମହାତପସ୍ୱୀ ଋଷି; ଏକଥା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ଶିଶୁ, ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମର । ସେ ନାକ ବିନା ଜନ୍ମିଥିଲା, ବିକୃତ ଦେହ ନେଇ; ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ, ସେ ତୀର୍ଥ ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା । ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପଠ କଲେ ନାହିଁ । କିପରି ହେଉ, ତାଙ୍କର ପିତା ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦীক্ষା ଦେଲେ; ଏହା ପରେ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଏପରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମ କେବଳ ବେଦର ମାତ୍ରାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ, ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ନାହିଁ । ସେ ସମୟରେ, ଗୌତମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ନାହିଁ; ଏହା ପରେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ । କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ ପାଠ କରି, ସେ "ବ୍ରାହ୍ମଣ" ନାମ ରଖିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅଭ୍ୟାସ ଅଗ୍ନିପୂଜା ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ପାଠ ଥିଲା । ଏହି ଅଭ୍ୟାସରେ, ଗୌତମ ଏକ ମହାତ୍ମା ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ କଲେ । ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହେଲା; ଗୌତମ ବହୁଁ ଦିନ ଜୀବନ ରହିଲେ; ସେ ବିବାହ କଲେ ନାହିଁ, କେହି ତାଙ୍କୁ କୂଳବଧୁ ଦେଲେ ନାହିଁ । ଏପରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ବନ ଓ ତପୋବନରେ ରହି, ଗୌତମ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ । ଏପରି ଭ୍ରମଣ କରି, ଗୌତମ ଶୀତାଗିରିରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଏବଂ ସେଠି ରହିଲେ; ସେଠି ଏକ ମନୋହର ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଲତା ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ । ସେଠି ବସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ, ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ ଭିତରକୁ ଆସିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ନାରୀ ଦୁର୍ବଳ, ଅଙ୍ଗ ଢିଲା, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ୱିନୀ, ଏକାନ୍ତବାସିନୀ, ନିର୍ଲୋଭ ଏବଂ ଏକାକୀ ରହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ । "ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁ ହେବେ; ତୁମେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯିଏ ଗୁରୁକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ଧନ, କୀର୍ତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ହରାଇ ଦେଇଥାଏ ।" ହାତ ଜୋଡି, ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ, ବୃଦ୍ଧା, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ; ମୁଁ ଯୁବକ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛି । କିପରି ମୁଁ ତୁମର ଗୁରୁ ହେବି?