ନୀତିରେ ପ୍ରବୀଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅବିଶ୍ୱାସର ଯୋଗ୍ୟ; ସେମାନେ ସହିତ କେବେ ମନ୍ତ୍ରଣା କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଯଦି ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅମୃତ ପାଇଯିବେ, ସେମାନେ ଅମର ହୋଇଯିବେ, ତେବେ ଆମେ ସେମାନେକୁ କେବେ ବିଜୟ କରିପାରିବୁନି। ତେଣୁ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ କେବେ ଅମୃତ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁଠି ଅମୃତ ପିଇବା ଉଚିତ୍? କେଉଁଠି ରହିବା ଉଚିତ୍? ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ବୃହସ୍ପତି।" ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—"ଅମରମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ଜ୍ଞାତା, ବକ୍ତା, ଦାତା ଓ ପ୍ରପିତାମହ।" ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋ ପାଖରେ ବନ୍ଦନା କରି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ସେମାନେ ସହ ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବିଷ ନାଶକ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଖୋଲାସା କଲି। ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହାକୁ ଗଲୁ; ଦାନବମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ହରିଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ସମସ୍ତେ ସୋମପାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମାନାଗଲା, ଅନ୍ୟମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ନ ହେଲେ। ସୋମ ଦାତାମାନେକୁ ଅମୃତ ଦେଲେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ହରି ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶିଂହିକାନନ୍ଦନ ବିଶାଳ ଧୀମାନ୍ ରାହୁ ଦେବତା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅମୃତ ପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ମାରୁତ ରୂପ ଧାରି ହାତରେ ପାନପାତ୍ର ନେଇଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ସୋମଙ୍କୁ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ ସୋମ ଦେବତା ରୂପୀ ଏହି ଦୈତ୍ୟକୁ ଅମୃତ ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଖବର କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଉଠାଇ, ଅମୃତ ପିଇଥିବା ଦୈତ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଅମର ହେଇଗଲା। ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ ଶରୀର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; ଏହି ଶରୀର ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ଲୁଟିପଡ଼ିଲା। ଗୌତମୀ ନଦୀ ନିକଟରେ ଏହି ଶରୀର ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କଲା, ଏବଂ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଶରୀର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅମର ହେଲା। ଏହି ଶରୀର ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହେଲା, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଶରୀର ପାଇଁ; ଦୁହିଁ ଅମର ହେଲେ, ଏ ଦୈତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭଳ ହେଲେ। ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶରୀର ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତେଣୁ, "ପ୍ରଥମେ ଏହି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶରୀରକୁ ନାଶ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ," ବୋଲି ଦେବତାମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। "ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୈତ୍ୟ ଶରୀରକୁ ନାଶ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଦୟାର ସାଗର, ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ। ଏହା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଦୈତ୍ୟ ଶରୀର ମୁଣ୍ଡ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଇନପାରିବ।" ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ମାତୃମାନେ ସହିତ, ଜଗତର ରକ୍ଷକୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ। ଦେବୀ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶରୀରକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଯାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ କରି, କେବଳ ମୁଣ୍ଡକୁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ରଖିଦେଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀର ସେଠି ରହିଗଲା, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେଠାରେ ରାହୁ ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ—"ମୋର ଶରୀରକୁ ବିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଏଠି ରହିଛି; ଏହି ରସକୁ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ଶରୀରରୁ ଅଲଗା କରାଯିବ, ଶରୀର ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କରନ୍ତୁ।" ରାହୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି କହିଲେ—"ତୁମେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହ ହେବ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।" ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦେବଶକ୍ତି ଈଶ୍ୱରୀ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ଦେବୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତକୁ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରି, ବାହାରେ ରଖିଦେଲେ, ଏବଂ ଶରୀରକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯିଏ କାଳରାତ୍ରୀ ଓ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳି ସେ ଦେବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସକୁ ସେଠି ରଖିଦେଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଏଭଳି ରଖାଯାଇ, ଏକ ନଦୀର ରୂପ ନେଲା; ବାହାର କରାଯିଥିବା ଅମୃତକୁ ଦେବୀ ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ରାହୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ରୁଦ୍ରଶକ୍ତି ସଂପନ୍ନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ୍ର ଅମୃତା ନଦୀ ଉଦ୍ଭବିଲା। ଏହି ଅମୃତା ନଦୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମଧୁର ହେଲା; ସେଠାରେ ପଞ୍ଚହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବିରାଜିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଦେବୀ ଓ ନଦୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୂଜା କଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବରାଦାନ କଲେ—"ଯେପରି ଶମ୍ଭୁ, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ସଂସାରରେ ପୂଜିତ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେବ।" "ହେ ଦେବୀ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏଠି ବସ କର; ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ସଦା ରୁହ।" "ସ୍ତୁତି, ପାଠ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।" ଦେବୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, କାରଣ ଏଠି ହେଉଛି ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ନିତ୍ୟ ନିବାସ। ଏହି କାରଣରୁ ଋଷିମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ "ନିବାସପୁରୀ" ବୋଲି କହନ୍ତି; ପୂର୍ବେ ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନେକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏଠି ଗଙ୍ଗାସଙ୍ଗମ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ—ଯେଉଁଠି ନହାଇଲେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।