ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ତିନି ଲୋକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶତ୍ରୁତାରେ କେହି ସୁଖ ନାହିଁ, ସୁଖ କେବଳ ଶତ୍ରୁତାର ଅଭାବରେ ମିଳେ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଭାବନା ସହିତ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମତିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଭଲ ମନଭାବ ନେଇ, ଏକାଠି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ ଭାବରେ ଓ ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହାରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅମୃତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଅମୃତ ମିଳିଲା, ସେମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—"ଆମେ ଏବେ ଆମ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିବା; କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ଦିଆଯିବ।" "ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଏକାଠି ହେବେ, ଏହି ପବିତ୍ର ଅମୃତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବଣ୍ଟନ କରାଯିବ," ବୋଲି ସେମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ। ଏପରେ, ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଁହାଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ—"ଦେବବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ଅମୃତ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଏହା ଠିକ୍ ଅଛି। ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରଣା କରନ୍ତି, ତେମିତି ଏମାନେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ଅନୁସାରେ ଅମୃତପାନ କର। ଏହା ଶତ୍ରୁହାନି ପାଇଁ ଉଚିତ ଉପାୟ।" ନୀତିବାନ୍ଦ୍ଧବ ଲୋକେ କହନ୍ତି—ଶତ୍ରୁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ, ଦ୍ୱେଷ୍ୟ; ସେମାନେ ଉପରେ କେବେ ଭରସା କରିବା, ରହସ୍ୟ କହିବା କିମ୍ବା ସାଥି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅମୃତ ଦେଲେ ସେମାନେ ଅମର ହେଇଯିବେ; ଯଦି ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ଅମର ହେଉଛନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନେକୁ କେବେ ହରାଇପାରିବୁ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅମୃତ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଆଲୋଚନା କରି, ଦେବମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବା? କେଉଁଠି ଉପଚାର କରିବା? କେଉଁଠି ଅମୃତ ପିବା? କେଉଁଠି ରହିବା? ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ବୃହସ୍ପତି।" ତାହାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଅମରମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ପ୍ରସ୍ତାବ କର। ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ବକ୍ତା, ଦାତା ଓ ପ୍ରପିତାମହ।" ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବ୍ରହ୍ମା (ମୁଁ) ତାଙ୍କ ସହିତ ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲି; ଶମ୍ଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ ପ୍ରହାରକ। ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶମ୍ଭୁ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହାକୁ ଗଲୁ; ଦାନବମାନେ ଏହି ବିଷୟ ଜାଣିନଥିଲେ। ହରିଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ସମସ୍ତେ ଅମୃତ ପାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେଉଁଠି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଅମୃତପାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମନାଗଲା, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ। ସୋମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଲେ, ଚକ୍ରଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ) ରକ୍ଷା କଲେ; ଦାୟିତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାହୁ, ଦେବତା ଭାବ ଧାରଣ କରି ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅମୃତ ପାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାହୁ ମାରୁତ ଭାବ ଧରି, ହାତରେ ପାନପାତ୍ର ନେଇଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ସୋମଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟ କହିଦେଲେ। ତାପରେ ସୋମ ଦାୟିତ୍ୟ ଭାବ ଧରିଥିବା ରାହୁକୁ ଅମୃତ ଦେଲେ, ଏହି ଘଟଣା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଉଠାଇ, ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ଅମୃତ ପାନ କରିଥିବା ଦାୟିତ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଅମର ହୋଇଗଲା। ମୁଣ୍ଡ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେହ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏହି ଦେହ ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବାରୁ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅପତିତ ହେଲା। ଗୌତମୀ ନଦୀ ସମୀପରେ ଏହି ଦେହ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କଲା; ଏହି ଦେହ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଅମର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦେହ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲା, ମୁଣ୍ଡ ଦେହକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲା; ଉଭୟ ଅମର ହୋଇ, ଏହି ଦାୟିତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା। ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦେହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚୁଷିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ତେଣୁ, "ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଦେହକୁ ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ," ବୋଲି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। "ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଏହି ଦାୟିତ୍ୟ ଦେହକୁ ଧ୍ୱଂସ କର; ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଦୟାର ସାଗର। ଏହି ଦେହ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଯୋଗ ନହେବା ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ତେବେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ଇଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମାତୃମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା କଲେ। ଦେବୀ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେହକୁ ଖାଇବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି କରି, ମୁଣ୍ଡକୁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ରଖିଦେଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ଦେହ ଏଠାରେ ରହିଲା, ଏବଂ ସେ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ସେଠାରେ ରାହୁ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ଦେହକୁ ପୂର୍ବରୁ ଭେଦିଥିଲେ, ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି; ଏହି ଦେହରୁ ଏହାକୁ ବାହାର କରିଦିଅ।" "ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉଛି, ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ରାହୁଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବଶତ୍ରୁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ରାହୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ—"ତୁମେ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହ ହେବ।" ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦେବୀ ଶକ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଇଶ୍ୱରୀ କୁହାଯାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଦାନବପତିଙ୍କ ଦେହକୁ ଭେଦିଲେ।