ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମର ରାଜପୁରୋହିତ, ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞାଚାର୍ୟ, ବଳିପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଳକ ଶୁନଃଶେପ, ଏବଂ ତୁମର ପୁଅ ରୋହିତ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପଡିବ, କିନ୍ତୁ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ, ତେଣୁ ଚତୁର ରାଜା, ଏହିପରି କର। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସହିତ ଥିଲେ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ। ବାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ପହଞ୍ଚି, ମାନବ ବଳି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ବେଦମାନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବେଦି, ମଣ୍ଡପ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ବଳିସ୍ଥମ୍ଭ ଓ ପଶୁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ରୂପେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଜଳ ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଶେଷକରି ରୋହିତ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ହୋମ ଦିଆଯିବ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକେକରେ ଅନୁମୋଦନ କରୁନ୍ତୁ, ବିଶେଷକରି ଶୁନଃଶେପ ପାଇଁ। ମସ୍ତକ, ଚୁଲି, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ବଳି ଦିଆଯିବ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଅନୁମୋଦନ କରି, ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ମଙ୍ଗଳ ଉଲ୍ଲାସରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉନ୍ତୁ; ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହୋମର ଉପଭୋକ୍ତା, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଋଷିମାନେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଓ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ଏପରେ ଶୁନଃଶେପ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗାରେ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯେଉଁ ଦେବତା ହୋମର ଉପଭୋକ୍ତା, ସେମାନେଠାରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ନୁହେଁ, ସଫଳ ହେଉ।” ତାପରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବରୁଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ନାମକରଣୀୟ ନରବଳି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା। ଦେବତାଙ୍କ କୃପା, ଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ପୂଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସଭାରେ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ବ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୌଶିକ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏହାକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ କୌଶିକ ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶୁନଃଶେପଠାରୁ ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବିଲେ, ସେମାନେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ, ଓ ଯେଉଁମାନେ ଏହା ମାନିଲେ, ସେମାନେ ଉପରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହା ସବୁ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମ ଅନୁରୋଧରେ ଏହି ସବୁ କଥା କହିଲି। ସେଠାରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସରୋହିତ ଆଦି ତୀର୍ଥ ସହିତ ଏଠାରେ ଆଠ ହଜାର ଚଉଦ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ ଦେଲେ ମାନବ ବଳି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମହିମା ଘୋଷିତ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ପଢ଼ାନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଷ୍ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଭିଲାଷିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୋମତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ। ନାରଦ, ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ଘଟଣା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ସୋମ, ଅମୃତର ରାଜା, ଏକଥିବେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ନୁହେଁ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ: “ସୋମ, ଯେଉଁଠାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଣିଥିଲେ, ସେଥିରୁ ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଗିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ: ‘ଏପରି କିଛି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୋମ ଆମର ହେବ।’” ତେବେ ବାଣୀ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ନାରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ; ତେଣୁ ମୋତେ ସେମାନେ ଦେଲେ, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ସୋମ ପାଇଁପାରିବେ।” ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବୁନାହିଁ; ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବୁନାହିଁ, ଏବଂ ସୋମ ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” ପୁଣି ବାଣୀ କହିଲେ: “ମୁଁ ପୁନି ଫେରି ଆସିବି; ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଏବଂ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ କର।” ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଆସନ୍ତୁ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ନାରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ; ଏହି ଶର୍ତ୍ତରେ ଦେବତାମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କଥା ଅନୁସରିଲେ। ତାପରେ ପବିତ୍ର ଦେବଗିରି ପର୍ବତରେ ଦେବଦୂତମାନେ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଏକେକରେ ଡାକିଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ପର୍ବତ ଦେବଗିରି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠାରେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଋଷି, ଏବଂ ଅଷ୍ଟଦେବଗଣ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଗୌତମୀ ତୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର କଥା କହିଲେ। ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ: “ଆମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିବା, ଅମର ଆତ୍ମା ହେଉଛି ପଣ।” ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନାରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ନେଲେ ଓ ସେମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନେଲେ। ସୋମ ଏବେ ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଅଂଶରେ ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ବାଣୀ ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତଭାବରେ ପ୍ରତିଦିନ ଆସି, “ନିରବତାରେ କରାଯାଉ” ବୋଲି କହନ୍ତି; ତେଣୁ, ନାରଦ, ଏହିପରି ଭାବେ ସୋମର କ୍ରୟ ହୁଏ।