ଏକ ସମୟର କଥା, ରୋହିତ ତାଙ୍କ ପିତା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ବରୁଣଙ୍କୁ ମାନବ ବଳି ଦେବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ସେ ବଡ଼ ଋଷି ଅଜିଗର୍ତ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମାନବ ବଳି ପଶୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଯଦି ଆପଣ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ଏହି ଉପରେ ଅଜିଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଏହି ମୂଲ୍ୟ ଦିଅ—ହଜାର ଗାଈ, ଧାନ, ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ ପୋଷାକ। ଏହି ଦାମ ଦେଲେ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ଦେଇଦେବି।” ରୋହିତ ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ମାନିଲେ, ଧନ, ପୋଷାକ ଦେଇ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସଂଜ୍ଞା ଦେଲେ ଯେ ସେ ଶୁନଃଶେପକୁ କିଣିଛନ୍ତି। ରୋହିତ କହିଲେ, “ଏହି ମାନବ ବଳି ଦେଇ ବରୁଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ରୋଗ ନିବୃତ୍ତି ହେବ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପୁଅଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା। ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଵର୍ଣ୍ଣର ଗୁରୁ। ଏମିତି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବଳି ପଶୁ କରିବା ଅନୁଚିତ। ଏହା ଭଳି ଅପରାଧ କରିବାଠାରୁ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି। ଏହିଥିରେ, ପୁଅ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ଯାଅ।” ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, “ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୂରୋହିତ, ଅଗ୍ରପୂରୋହିତ, ବଳି ପଶୁ, ଶୁନଃଶେପ, ରୋହିତ ଓ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ। ତୁମେ ଶୁନଃଶେପକୁ ମାରିବା ଛାଡ଼ି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ। ଏହିପରି ଆଦେଶ ପାଇ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ, ସେଙ୍କ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବସିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଭାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ମଞ୍ଚ, ବେଦୀ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ବଳିସ୍ଥମ୍ଭ, ବଳିପଶୁ ସଜାଇଲେ। ଶୁନଃଶେପ ବଳିପଶୁ ଭାବେ ମଞ୍ଚରେ ମନ୍ତ୍ରପଢ଼ି ବାନ୍ଧାଯିଲେ, ଜଳ ଛିଟାଯିଲା। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଖାସ୍କରି ରୋହିତ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁନଃଶେପ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯାହାକୁ ଏହି ହୋମ ଦିଆଯିବ, ସେଇ ଦେବତା ଅନ୍ୟ-ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମାନ୍ତ୍ରିକ ଶୁଧି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚର୍ମ, ମାଂସ, କେଶ, ଚର୍ବି ଓଫର୍ ହେବା ଉଚିତ।” ଏହିପରି ଅନୁମତି ଦେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ରାଜା ସହମତି ଦେଲେ। ଶୁନଃଶେପ ଗଙ୍ଗାରେ ଗସ୍ତ୍ରାନ କଲେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, “ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ମାରିବା ବିନା ସଫଳ ହେବ।” ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ଓ ମହାମାନବ ବଳି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା। ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର କୃପାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୌଶିକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମଜ ପୁଅ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏହା ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ କୌଶିକ ଏହି ଅହଂକାରୀ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଗୌତମୀ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଘଟିଥିଲା। ସେଠି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସରୋହିତ ଓ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଅଠ ହଜାର ଚଉଦ ତୀର୍ଥ ରହିଛି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ମହାମାନବ ବଳିର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି କଥା ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ନିଷ୍ପୁତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଲାଭ କରିଥାଏ ଓ ହୃଦୟର ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ପାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସୋମ-ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଏକ ସମୟରେ ଅମୃତମୟ ରାଜା ସୋମ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଦେବମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, “ସୋମକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆଣିଥିଲେ, ସେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ସୋମ ଆମ ହେବା ପାଇଁ କିଛି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।’” ତାହାପରେ ବାଣୀ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ନାରୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ତେଣୁ ମୋତେ ଦେଇ ତୁମେ ସୋମକୁ ପାଇପାରିବେ।” ଅମରମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ, ସୋମ ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।” ପୁନି ବାଣୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର ଓ ଏକ ମହାୟଜ୍ଞ କର।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀମୟ ଘଟଣା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘଟିଥିଲା।