ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପଶୁଟି ଦାନ୍ତ ନଥିବା ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ; ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଦାନ୍ତ ଆସିବ, ତେବେ ଆସନ୍ତୁ, ହେ ଜଳଦେବ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିଭଳି, ଦାନ୍ତ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ଏବେ ବରୁଣ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ବଳି ଦିଅ।” ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହି ଦାନ୍ତ ଖସିଯିବ, ହେ ବରୁଣ।” ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, “ଏହି ଦାନ୍ତ ପୁଣି ଆସିବ, ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆସିବ; ତେବେ ମୁଁ ବଳି ଦେଇବି—ଏବେ ଆପଣ ଯାଆନ୍ତୁ।” ବରୁଣ ପୁଣି ଚାଲିଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ନୂତନ ଦାନ୍ତ ଆସିଲା, ବରୁଣ ପୁଣି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ବଳି ଦିଅ।” ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେତେବେଳେ ବଳିପଶୁ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବଳିପଶୁ ହୁଏ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ରୋହିତା ଯେତେବେଳେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପଣ୍ଡିତ ହେଲେ। ରୋହିତା ଯେତେବେଳେ ଷୋଳ ଅବଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ରୋହିତା ଏକାସାଥି ଖୁସିରେ ଥିଲେ। ବରୁଣ ଆସି କହିଲେ, “ଏବେ ତୁମ ପୁଅକୁ ବଳି ଦିଅ।” ରାଜା ‘ଓମ୍’ କହି, ପୁରୋହିତମାନେ, ରୋହିତା ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ, “ଆସ, ମୋ ପୁଅ, ବୀର; ମୁଁ ତୁମକୁ ବରୁଣଙ୍କୁ ବଳି ଦେବି।” ତେବେ ରୋହିତା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହା କ’ଣ?” ତାଙ୍କ ପିତା ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ, ବରୁଣ ଶୁଣୁଥିଲେ। ରୋହିତା କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଶୁ ବଳି ଦେବାକୁ ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ବରୁଣ, ଆପଣ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ରୋହିତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଳୋଦର ରୋଗ ଦେଲେ। ରୋହିତା, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଦିବ୍ୟଧନୁ ନେଇ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କୁ ପୂଜି ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ରୋହିତା ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ଛଅତମ ବର୍ଷରେ ରହୁଥିବାବେଳେ ରୋହିତା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ରୋଗ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇ କ’ଣ ଉପକାର, ଯିଏ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି?” ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ରୋହିତା କେତେକ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ଅଜିଗର୍ତ୍ତ, ତାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଜୀବିକା ଶେଷ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ରୋହିତା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲେ, “ଆପଣ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ କାହିଁକି?” ଅଜିଗର୍ତ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଜୀବିକା ନାହିଁ, ମୋ ଉପରେ ଅନେକ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଛନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ଆମେ ମରିଯିବୁ। କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରୋହିତା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କ’ଣ ଅଛି, କହନ୍ତୁ।” ଅଜିଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, “ମୋ ପାଖରେ ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ଗାଈ, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଅଛି। ମୋର ତିନି ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ପଞ୍ଚମ। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟ ବିକ୍ରୟ ହେବେ ନାହିଁ।" ରୋହିତା ପଚାରିଲେ, “ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କ’ଣ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ।” ଅଜିଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, “ମୋ ତିନି ପୁଅ, ମୁଁ କିମ୍ବା ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଚାହାଁ, ନିଅ; ବିକ୍ରୟ କରି ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା।” ଅଜିଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, “ଭାର୍ଯ୍ୟା କି କାମର? ବୃଦ୍ଧ ମୁଁ କି କାମର? ମୋ ଯୁବକ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଚାହ, ନିଅ।” ରୋହିତା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଶୁନହ୍ପୁଚ୍ଛକୁ ନେବିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମାଁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟକୁ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚାହେନି। ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପକୁ ନେବି; ଦାମ କହ।” “ଏକ ମାନବ ବରୁଣଙ୍କୁ ପଶୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବଳି; ଯଦି ବିକ୍ରୟ କରିବେ, ଏହାର ମୂଲ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ଅଜିଗର୍ତ୍ତ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି,” ଏବଂ ଦାମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ—ହଜାର ଗାଈ, ଧାନ, ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ ବସ୍ତ୍ର। ରୋହିତା ଏହି ଦାମ ଦେଇ, ଅଜିଗର୍ତ୍ତଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଓ କହିଲେ, “ମୁଁ ଋଷିପୁତ୍ରକୁ କିଣିଛି।” “ଏହି ମାନବ ବଳି ଦେଇ ବରୁଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କର, ତେବେ ତୁମ ରୋଗ ମୁକ୍ତି ହେବ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପୁଅଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି କହିଲେ। ଏହି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଵର୍ଗର ଗୁରୁ। “ମୋ ପରି ଲୋକମାନେ ବି ବିଷ୍ଣୁ ଭଳି ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଉଚିତ; ଯଦି ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଲିନ୍ଗ ନାଶ ହୁଏ। ମୁଁ କିପରି ଏହି ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବଳିପଶୁ କରି, ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବି? କିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବଳିପଶୁ କରିବି? ଏହା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବଳିପଶୁ କରିବାଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବା ଭଲ। ତେଣୁ, ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ଯାଅ।” ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।