ପ୍ରଥମେ ଶମୀ ତୀର୍ଥ, ପରେ ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥ, ତାପରେ ଆର୍କ, ଶୈବ, ସୌମ୍ୟ ଓ ବାସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ। ଏହି ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ବାସିଷ୍ଠ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଥିବା ବୃକ୍ଷଗୁଡିକ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ଖୁସିରେ ପୁନିପୁନି ଯାଇ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ—ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ, ନାରଦ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଦାନ କରିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ର ଫଳ ମିଳିଥାଏ—ଏହା କୌଣସି ଝୁଟ ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁନଃଶେପ, ରୋହିତ, ବାରୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମ, ଆଗ୍ନେୟ, ଐନ୍ଦ୍ର, ଐନ୍ଦବ, ଐଶ୍ୱର, ମୈତ୍ର, ବୈଷ୍ଣବ, ଯାମ୍ୟ, ଆଶ୍ୱିନ, ଔଶନ—ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିବାକୁ ମୋଠୁ ଶୁଣ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜବଂଶର ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ଋଷିମାନେ ଆସିଲେ। ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ଲୋକେ ପୁଅ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ପୁଅ ହେଲେ କଣ ହେବ? ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହେବେ କି ଅଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମଧ୍ୟମ କି ଅନ୍ୟ କିଛି? ଏହି ମୋ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସନ୍ଦେହ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାନ ଋଷିମାନେ।” ପର୍ବତ ଓ ନାରଦ ତାହାପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଜା, ଏହା ଏକ ଗୁଣ, ଦଶ ଗୁଣ, ଶତ ଗୁଣ, ହଜାର ଗୁଣ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ତଥାପି ଏହିପରି ଘୋଷିତ। ରାଜା, ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ନାହିଁ; ପୁଅ ହେଲେ, ତାହାର ପିତା ଯଦି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଭିଷେକର ଫଳ ପାଇଥାଏ; ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ସ୍ଥାପନା ହୁଏ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପତାକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମର ହେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା। ପୁଅ ପିତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରେ। “ମୂଳ କଣ, ଜଳ କଣ, ଦାଢି କଣ, ତପସ୍ୟା କଣ? ପୁଅ ନାହିଁ, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ମନେ ପଡ଼େ। ପୁଅ ଏକା ଉଚ୍ଚ ଲୋକ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ; ପୁଅ ମୋକ୍ଷ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ପୁଅ ନାହିଁ, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର; ପୁଅ ଏକା ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ସାଧନାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ପୁଅ ନାହିଁ, ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା କିଛି, ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଥିବା କିଛି, ଏବଂ ପୁଅ ନାହିଁ ଜନ୍ମ ନିର୍ବଳ—ସେସବୁ ମୋତେ ଫଳହୀନ ଲାଗେ। “ତେଣୁ, ତିନି ଲୋକରେ ପୁଅ ପରି ଆଗ୍ରହଣୀୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୁନି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—‘ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ପୁଅ ପାଇପାରିବି? କେଉଁଠି, କିପରି, କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ? ଯେକୌଣସି ଉପାୟ, ଚେଷ୍ଟା, ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ କି ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।’” ପର୍ବତ ଓ ନାରଦ ତାହାପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏକ ସମୟ ଭଲ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କର, ତାପରେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ, ମହାନ୍ତ ଦାତା।” ଏଠାରେ ଜଳର ମହାପତି ବାରୁଣ ମନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ବାରୁଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ସମୟ ଆସିଲେ ପୁଅ ଦେଇବେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ବାରୁଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ, ଗୌତମୀ ନଦୀ ତୀରେ ବସିଥିବା ବାରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ତାପରେ ବାରୁଣ ତୃପ୍ତି ହୋଇ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବି, ତିନି ଲୋକର ଅଳଙ୍କାର; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପଡିବ, ତୁମ ପୁଅ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବାରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି।” ତାପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବାରୁଣ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ରାଜା ଏହା ତାଙ୍କ ଜନନୀକୁ ଦେଇଲେ; ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା ପରେ, ଜଳର ମହାପତି ବାରୁଣ, ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥାକୁ କହିଲେ—“ଆଜି ଏହି ପୁଅକୁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପଡିବ; ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମନେ ଅଛି କି?” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବାରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପଶୁ ଦଶ ଦିନ ପରେ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି।” ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାରୁଣ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ଦଶ ଦିନ ପରେ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏବେ ଯଜ୍ଞ କର।” ରାଜା ବାରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପଶୁ ଦାନ୍ତ ନାହିଁ, ଅଯୋଗ୍ୟ; ଦାନ୍ତ ଆସିଲେ, ତାପରେ ଆସ, ଜଳର ମହାପତି।” ବାରୁଣ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପୁନି ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ, ନାରଦ, ସାତ ବର୍ଷରେ ଦାନ୍ତ ଆସିଲା। ପୁନି ବାରୁଣ ରାଜାକୁ କହିଲେ—“ଏବେ ଯଜ୍ଞ କର।” ତାପରେ ରାଜା ବାରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦାନ୍ତ ପଡ଼ିଯିବ, ଜଳର ମହାପତି।” “ସେମାନେ ପୁନି ଆସିବେ, ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ; ତାପରେ ଯଜ୍ଞ କରିବି—ଏବେ ଯାଅ।” ପୁନି ବାରୁଣ ଚାଲିଗଲେ; ନୂତନ ଦାନ୍ତ ଆସିଲା, ନାରଦ, ବାରୁଣ ରାଜାକୁ କହିଲେ—“ଏବେ ଯଜ୍ଞ କର,” ଏବଂ ରାଜା ଜଳର ମହାପତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ଯଜ୍ଞର ପଶୁ ହୁଏ, ଜଳର ମହାପତି, ଏବଂ ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଯଜ୍ଞର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଶୁ ହୁଏ।” ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାରୁଣ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ରୋହିତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲା। ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲା; ରୋହିତ ଷୋଳ ଦିନ ପାଇଁ କ୍ରୌନ୍ ପ୍ରିନ୍ସ ହେଲା। ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଓ ରୋହିତ ସଙ୍ଗେ ଥିଲେ; ବାରୁଣ ଆସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଏବେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଯଜ୍ଞ କର।” “ଓମ୍” କହି, ରାଜା ରୋହିତ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଓ ବାରୁଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ ପୁଜାରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆସ, ମୋ ପୁଅ, ବୀର; ମୁଁ ତୁମକୁ ବାରୁଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବି।