ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣାସଙ୍ଗମ ଓ କାଦ୍ରବାସଙ୍ଗମ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ଥିତି ନେଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଖଡ଼ା, ବୈଷ୍ଣବ, ସୌର, ଶାନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମ, କୌମାର, ଓ ବାରୁଣ ନାମକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଏହି ପବିତ୍ର ତଟରେ ଅପ୍ସରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହ ମିଶିଯାଇଛି; କେବଳ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ହେ ନାରଦ, ଏଠିରେ ପୂର୍ବେ ବଳଖିଲ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଧ ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ମହାମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆପଣ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ନଶ୍ୱାନ୍ତ ହେବ। ଆମେ ଆମ ତପସ୍ୟାର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେବୁ।” କଶ୍ୟପ ମୁନି ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ସୁପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଗର୍ଭ ବିସ୍ତାପିତ କଲେ, ଏବଂ ଦୀରେ-ଦୀରେ ସେ କଦ୍ରୁ—ସର୍ପମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗର୍ଭ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଗର୍ଭବତୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “କୌଣସି ଦୋଷ ହେଉ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଯିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଶାପ ହେବ।” ଏହିପରି କହି ସେ ପ୍ରଭୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଉଁଠାରୁ ସେ ବାହାରିବା ସହିତ, ଦୁଇଜଣେ ପତ୍ନୀ ମୁନିମାନେ ଆୟୋଜିତ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବ୍ରହ୍ମମାନେ ଭରିଥିଲେ; ଦୁଇଜଣେ ଯୁବତୀ, ତାଙ୍କ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ମୁନିମାନେ ପୁନିପୁନି ନିବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଓ ହବିରେ ଅନୁଚିତ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ନାରୀମାନଙ୍କ ଅନୁଚିତ କର୍ମ କେ ରୋକିପାରିବ? ସେମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଚଳିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ହେବାରେ, ତୁମେ ନଦୀତଟରେ ଅପମାର୍ଗ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବୁ ବୋଲି ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ସୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ କଦ୍ରୁ ଦୁହେଁ ଏଠାରେ ନଦୀରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, କଶ୍ୟପ ମୁନି ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ଘଟଣା ଓ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଶାପ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସେ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳଖିଲ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ମୁନିମାନେ କହିଲେ— “ଗଉତମୀ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ମହେଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ତେବେ ପୁନି ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ ମିଳିବେ।” ଏଠି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଭୟରେ ମହେଶ୍ୱର ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ଭାବେ ସଦା ବିରାଜିତ। “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କଶ୍ୟପ ମୁନି ଅଟୁଟ ବ୍ରତରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତି ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଶିବ, ତୁମେ କୌଣସି ଜଡ଼ ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ଓ ଶିବାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ। ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜୀବର ଦୁଃଖ ହରଣ କରିବାରେ ତୁମେ ପାରଙ୍ଗତ, ତିନି ପ୍ରକାର ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଜନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଗୁଣର ଏକତ୍ରିତତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ସଦା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଦାନଶୀଳ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୋମ ସମାନ।" ଏହିପରି ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଗୌରୀପତି ଶିବ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ପତ୍ନୀ ଚାହିଁଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଗଙ୍ଗାରେ ଯୋଗ ହେବା ପରେ, ତୁମର ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ନଦୀରୂପେ ପୁନି ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବେ। ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ କରିଲେ, ତୁମ ଅସଳ ରୂପ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ; ଗଙ୍ଗାର କୃପାରେ ସେମାନେ ପୁନି ଗର୍ଭବତୀ ହେବେ।” ଏହା ପରେ, ପତ୍ନୀମାନେ ପାଇଁ ଖୁସି ହୋଇ, ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପ ଗୌତମୀ ତଟରେ ବସୁଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଚୁଡ଼ାକର୍ମ କଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବେଦବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଘରେ କଦ୍ରୁ ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ କଦ୍ରୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ବିଚଳିତ ହେଲେ। “ଅପରାଧିନୀ, ତୁମେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ହସିଲା, ତେଣୁ ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ଅପରାଧିର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁ”—ଏହିପରି ଶାପ ଦେଲେ। ଏହିପରି କଦ୍ରୁ ଏକଚକ୍ଷୁ ହେଲେ, ତେଣୁ ସେ ସର୍ପମାତା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ପରେ, କଶ୍ୟପ ମୁନି ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମୁନିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ— “ଗୌତମୀ ନଦୀ ସେବା କରିଲେ, ସେ ହଜାର ଅପରାଧରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ।” ଏହିପରି ମହାମୁନି କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସହ ଆଚରଣ କଲେ; ଏହି ସମୟରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦୁଇ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି, ପୁରୁରବାସ୍ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବେଦବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; କେବଳ ଏହା ସ୍ମରଣ କରିଲେ ପାପ ନଶ୍ୱାନ୍ତ ହୁଏ, ଦର୍ଶନ କଲେ ତ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ। ପୁରୁରବାସ୍ ଏକଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ସଯୋଗେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ହସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଖି ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଗୁଣବତୀ କିଏ? ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ଛାୟା କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସଭାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଇଛନ୍ତି।” ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ— “ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀ ନଦୀ ସରସ୍ୱତୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା। ସେ ସଦା ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି।” ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ— “ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ।” ଉର୍ବଶୀ ପୁନି ଦାନଶୀଳ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସେ ଆଣିହେବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେବି।” ତାପରେ ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ପଠାଇଲେ। ଉର୍ବଶୀ ଯାଇ ରାଜାଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମ୍ମତି ଦେଇ, ପୁରୁରବାସ୍ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱନ୍ତ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ବୃହଦ୍ରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ।