ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, କକ୍ଷୀବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଛୋଟ ପୁଅ ଯଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଉତ୍ତରାଧିକାରର ଭୟରେ ସେ ବିବାହ ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ପିତୃଗଣ ଅଲଗା ଭାବରେ କକ୍ଷୀବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: “ତୁମେ ବିବାହ କର; ଏହା ତିନିପ୍ରକାର ଋଣ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।” ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ବଡ଼ ପୁଅ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ନାହିଁ; କେଉଁ ଋଣ? ଏହା କେଉଁ ଲୋକ କରିଛି?” ଛୋଟ ପୁଅ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବିବାହ ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତରାଧିକାରର ଭୟରେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ। ପିତୃଗଣ ପୁନି କହିଲେ: “କକ୍ଷୀବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ; ଏହି ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।” ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା, ତିନି ଲୋକକୁ ଶୁଧ କରେ, ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହାଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଜାତି, ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ; ଗୌତମୀକୁ ଦେଖିବା, ପ୍ରଣାମ କରିବା, ବା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ତିନିପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁକ୍ତି କେବଳ ବଡ଼ ପୁଅ ପାଇଁ ହୁଏ। ଏପରେ, ବଡ଼ ପୁଅ ପୃଥୁଶ୍ରବାସ ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି ତିନି ଲୋକର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ହେଲେ। ଏହି ଦିନରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ “ଋଣମୋଚନ ତୀର୍ଥ” ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ନାରଦ, ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ବେଦ, ପିତୃ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଣ ଦୂର ହୁଏ ଓ ଜୀବନ ଶୁଭ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣାସଂଗମା ଓ କାଦ୍ରୁଆସଂଗମା ନାମକ ମିଳନ ସ୍ଥଳ ଅଛି, ଏଉଁଠି ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଗଙ୍ଗାର ତୀରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି—ତୀବ୍ର, ବୈଷ୍ଣବ, ସୌର, ଶାନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମ, କୌମାର, ବାରୁଣ। ଏଠାରେ ଅପ୍ସରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶିଯାଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ। ନାରଦ, ଏଠାରେ ପାପମୋଚନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସିଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ବାଳଖିଲ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ଅର୍ଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ଛାଡି ମୁନି କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆପଣ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ନଶ୍ଟ ହେବ। ଆମେ ଅର୍ଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ଦେବା।” କାଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ।” ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା ସୁପର୍ଣ୍ଣାରେ ଏକ ଗର୍ଭ ରଖିଲେ, ଏବଂ କ୍ରମେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାଦ୍ରୁ ନାଗମାତାରେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ରଖିଲେ। ଦୁଇ ଗର୍ଭବତୀ ଜନନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ: “କେଉଁଠି କୌଣସି ଦୋଷ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଶାପ ମିଳିବ।” ଏହି କଥା କହି ପ୍ରଜାପତି ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଜନନୀ ମୁନିମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସଭାକୁ ଗଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ବହୁ ବ୍ରହ୍ମାମାନଙ୍କରେ ଭରିଥିଲା, ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଦୁଇ ଜନନୀ, ଯୁବତ୍ଵ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅହଂକାରି, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ମୁନିମାନେ ବାରମ୍ବାର ନିଷେଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ହବିରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦମନ କରିବା କେଉଁ ଲୋକର ପାଖରେ ଶକ୍ତି ଅଛି? ସେମାନେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ। “ତୁମେ ଅପମାର୍ଗ ଗଛ ପାଖରେ ନଦୀ ତୀରେ ଦଣ୍ଡି ହେବାରୁ, ସୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ କାଦ୍ରୁ ଏଠାରେ ନଦୀ ହେବେ।” ପ୍ରଜାପତି କାଶ୍ୟପ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ମୁନିମାନେ ଦୁଇ ଜନନୀଙ୍କ ଘଟଣା ଓ ଶାପ ବିଷୟରେ ସବ୍ୟସ୍ତରେ କହିଲେ। କାଶ୍ୟପ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ, ଭାବିଲେ: “ମୁଁ କଣ କରିବି?” ସେ ମୁନିମାନେକୁ କହିଲେ: “ସେମାନେ ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନି।” ମୁନିମାନେ କହିଲେ: “କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଗଉତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବାକୁ କହ, ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର; ତାପରେ ଆପଣଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ପୁନି ମିଳିବେ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ଭୟରେ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। “ଏହିପରି ହେବ,” କାଶ୍ୟପ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତି ଦେଲେ: “ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଶିବ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ପାଳକ, ଶିବାଙ୍କର ସଂଗୀ। ଆପଣ ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ତିନିପ୍ରକାର ତାପ, ଉଷ୍ଣତା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ଗୁଣମିଳନକୁ ବର୍ଣ୍ନନ କରିପାରିବେନି; ଆପଣ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଉଦାର, ଏବଂ ସୋମ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ। ସେ ପତ୍ନୀ ଚାହିଲେ, ଶିବ କହିଲେ: “ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାରେ ନଦୀର ଆକାର ନେଇ ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବେ; ଗଙ୍ଗାରେ ଯୋଗ ହେବାରେ, ତୁମ ଆକାର ପୁନି ମିଳିବ; ଗଙ୍ଗାର କୃପାରେ ଦୁଇ ଜନନୀ ପୁନି ଗର୍ଭବତୀ ହେବେ।” ପ୍ରଜାପତି ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଖୁସି ହୋଇ, ଗଉତମୀ ତୀରରେ ରହୁଥିବା ମୁନିମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରଜାପତି ଦୁଇ ଜନନୀଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦୀ ଛାଡିବା କ୍ରିୟା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଧାରାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଘରେ କାଦ୍ରୁ ସ୍ବାମୀଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଖିଲେ। କାଦ୍ରୁ ଚୋକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ହସିଥିଲେ, ଏହାରୁ ସେମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ; “ତୁମେ ଅପରାଧିନୀ, ଚୋକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ହସିଥିବାରୁ, ତୁମର ଚୋକ୍ଷୁ ଅପରାଧିନୀ ପରି ହେବ।” ଏହିପରି କାଦ୍ରୁ ଏକଚକ୍ଷୁ ହେଲେ; ଏହିପରି ସେ ନାଗମାତା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ତାପରେ, କାଶ୍ୟପ ମୁନିମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: “ଗଉତମୀ ନଦୀକୁ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ହଜାର ଅପରାଧରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ।