ଦେବତାମାନେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ, "ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଗ୍ନି, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ମୁଖ ଓ ପ୍ରଥମ ପାତ୍ର, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ହୋମ ଓ ନିବେଦନ ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ଯେଉଁ କିଛି ଉପଚାର ଓ ଦାନ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଏ, ଆମେ ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବା।" ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଗ୍ନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଲୋକିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ସାତଟି ଶିଖା, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସକ୍ଷମ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ କେବେ ଜଳରୁ, କେବେ ଶମୀ ଗଛରୁ, କେବେ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବତାମାନେ ଜଳରୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତଳନ କରି ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏଭଳି ଆଗ୍ନି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆଗ୍ନିର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା। ସେଠାରେ ସାତଶେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ କଲେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଖଣ୍ଡ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ "ଆଗ୍ନିତୀର୍ଥ" ଅଛି, ଏଠାରେ ଆଗ୍ନିଙ୍କ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ। ବେଦବିଦ୍ୟାମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ "ଋଣମୋଚନ ତୀର୍ଥ" ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ମୁଁ ଏହାର ମହିମା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ନାରଦ, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଏଠାରେ କକ୍ଷୀବତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଶ୍ରବା ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ, ସେ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିବାହ କଲେନି, ଆଗ୍ନିର ଉପାସନା ବି କଲେନି। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଯଦିଓ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ, ସେ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହିଲେନି, ଯେପରିକି ଉତ୍ତରାଧିକାର ଭୟ ଥିଲା। ତେବେ ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତିନିପ୍ରକାର ଋଣ ମୋଚନ ପାଇଁ ବିବାହ ଆବଶ୍ୟକ।" ବଡ଼ ଭାଇ ପଚାରିଲେ, "କେଉଁ ଋଣ, କିଏ ଦେଇଛି?" ଛୋଟ ଭାଇ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଦୁହେଁ ଏହିପରି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ପିତୃମାନେ କହିଲେ, "ଦୁଇଁ ଭାଇ ଗଉତମୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଉ, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଗଉତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କର।" ଏଠାରେ କୌଣସି କାଳ, ଦେଶ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଉତମୀ ଦର୍ଶନ, ପ୍ରଣାମ, ଧ୍ୟାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତମଜନ ତିନିପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିବା ସେଠାରେ। ଏପରେ ପୃଥୁଶ୍ରବା ଗଉତମୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି, ତିନି ଲୋକର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଏହି ସ୍ଥାନ "ଋଣମୋଚନ ତୀର୍ଥ" ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ବେଦ, ପିତୃ, ଓ ଅନ୍ୟ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏଠାରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣାସଙ୍ଗମ ଓ କାଦ୍ରୂବାସଙ୍ଗମ ନାମକ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଗଙ୍ଗାତୀରେ ବିରାଜିତ। ସେଠାରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି—ତୀବ୍ର, ବୈଷ୍ଣବ, ସୌର, ଶାନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମ, କୌମାର, ଓ ବାରୁଣ। ଏଠାରେ ଅପ୍ସରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହ ମିଶିଥାଏ, ଏହି ତୀର୍ଥକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟର ନିମିତ୍ତ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ନାରଦ, ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବଳଖିଲ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସିତ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମ ଅର୍ଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ଦେବା ପାଇଁ ଆପଣ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ନଶ୍ୱ ହେବ।" କଶ୍ୟପ ମୁଁ ଏହି ଭାବେ ହେବ ବୋଲି ମନେ କଲେ। ତେଣୁ ସେ ଏକ ଗର୍ଭ ସୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟଟି କାଦ୍ରୂ, ନାଗମାତା, ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ। ବିଦାୟ ସମୟରେ କହିଲେ, "କୌଣସି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଯିବେ, ଶାପ ନିଶ୍ଚିତ।" କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଂକ ବିଦାୟ ହେବା ସହିତ, ଦୁଇଁ ଜଣୀ ତାପସ୍ୟାରତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ବସିଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ଦୁଇଁ ଜଣୀ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଋଷିମାନେ ବାରମ୍ବାର ବିରତ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ହେଲେନି, ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମରେ ଶାପ ମିଳିଲା—"ତୁମେ ଦୁଇଁ ଜଣୀ ଏଠାରେ ଅପମାର୍ଗ ଗଛପାଖରେ ନଦୀ ରୂପେ ରହିବା।" ପରେ କଶ୍ୟପ ଋଷି ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ଶାପ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି କଶ୍ୟପ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, "କଣ କରିବି?" ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ତେବେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ଗଉତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଉ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଏବଂ ପୁନି ତୁମେ ତୁମ ଜଣାଣୀମାନେ ପାଇବ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭୟରୁ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ଏହିପରି ଶୁଣି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଧାରକ, ଶିବାଙ୍କ ପତି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ କୁଶଳ। ତିନିପ୍ରକାର ତାପ, ତାପମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ପୀଡିତ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କର।" ଏଭଳି ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ଏକ ଅବିରାମ ଧାରାରେ ଜଡିଯାଏ, ଯାହା ଆଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରସାଦ, ଋଣମୋଚନ ତୀର୍ଥର ମହିମା, ଓ ଦେବମହାତ୍ମ୍ୟର ଅମୃତ ଗାଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।