ମହାମୁନି, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେଇ ତିନିଜଣ ଭାଇ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ମହାତପ ଆଚରଣ କଲେ । ମୋ ଠାରୁ, ସେଇ ତିନି ରାକ୍ଷସ, ତାଙ୍କର ମାମା ମାରୀଚ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାମାଘର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ବର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ତାପରେ, ମାଆଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଏକ ଭାଇ ଲଙ୍କା ଅଭିଲାଷା କଲେ । ମାଆଙ୍କ ଦୋଷରୁ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରୀ ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବର ଫଳ । ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ଏଠି, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଧନର ଦେବତା ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ । ତାପରେ ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥ, ଲଙ୍କା ସହ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦଖଳ କଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଚଳାଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କଲେ । ସେଉଁଠାରେ ଘୋଷଣା କଲେ: "ଯେଉଁଠି ମୋ ଭାଇକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇବି ।" ଏଭଳି ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିଯିବା ପରେ, ବୈଶ୍ରବଣ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନ ପାଇଲେ । ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଠାକୁରଦା ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ: "ମୋ ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିଯିବା ପରେ, ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିପାରିବି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଚାହେ ବିଧିବଶେ ହେଉ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପୂନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ।" ନାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ବେଟା, ତୁମେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଅ, ଏଠି ମହାଦେବ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର । ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏଠି ତୁମେ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭିବ । ମୋ ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର ।" "ଏହିପରି ହେଉ," ବୋଲି, ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କ ଜନନୀ, ବୟସ୍କ ପିତା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଜନନୀଙ୍କ ସହ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ । ଏଠାରେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ନିୟମ ଓ ପୂଜା କରି, ସେ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ଯିଏ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା । "ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ନାଥ, ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି । ଯେଉଁଠି କେହି ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ତୁମକୁ ଅନାଦର କରି ଅହଂକାର କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୟନୀୟ ।" "ତୁମର ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୁମେ ଧାରଣ କର, ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲେ । ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତୁମକୁ ଏବେଦ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ତୁମ ପ୍ରାଚୀନ ମହିମା ଅଜ୍ଞାତ କେହି ନାହାନ୍ତି ।" "ମାଆ ହାସ୍ୟ କରି କହିଥିଲେ, ତୁମର ପୁଅ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଜନ୍ମ ନେବ, ଆଉ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ପୁଅ ବିଘ୍ନନାଶକ ହେଲେ । ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ।" "ଗିରିଜା ନିଜ ଶରୀର ନେଇ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜି, ପତିବିୟୋଗରେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: କାମଦେବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ରତି, ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଲେ ।" ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହୋଇ ଇଛାମତ ଏକ ବର ଦେବା ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ । ଧନଦା ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୌନ ରହିଲେ, ଶିବ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଏକ ବର ମାଗ ।" ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ କୁହାଗଲା ଯେ ଧନପତି ପଦ ବୈଶ୍ରବଣ ପାଇବେ । ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଭ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା: "ଯାହା ହେବ, ହେବ; ଯାହା ଦିଆଯାଉଛି, ସେ ଦିଆଯାଇଛି; ଯାହା ଲାଭ କରିବାକୁ ଥିବ, ସେ ଲାଭ ହୋଇଯାଇଛି ।" ବହୁ ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପମାନର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦଳିଦେଇ, ସେ ସୋମେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ଲିଙ୍ଗ, ଦିଗ୍ପତିତ୍ୱ, ଧନ, ଅପରାଧ ମାପ୍ୟା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧନପତି ଦେବଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ।" ଦେବଦେବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରି, "ତଥାସ୍ତୁ" କହିଲେ, ଏବଂ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ରବାସ ଋଷିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ବର ଦେଲେ । ଦେବତା ଧନପତିଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ । ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଧନଦା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । ଏଠାରେ ବୈଶ୍ରବଣ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣକାରୀ ରହନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯେ କୌଣସି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରେ । ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣ । ସେଉଁଠି ଜାତବେଦସ୍, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ ଉପହାର ନେଇଯିବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗୌତମୀ ତୀରେ ବସିଥାନ୍ତି । ଏଠି ଦିତିପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଏବଂ ଦେବମାନେ ଦେଖିଥିବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କଲେ । ଏହା ଦେଖି, ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଇ ଜାତବେଦସ୍ ହତ୍ୟା ହେବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ହୋମ ଉପହାର ପାଇଲେ ନାହିଁ । ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଜାତବେଦସ୍ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ମାନବମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ । ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ "ଅଗ୍ନିଜୀବ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମୁନିମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । "ଅଗ୍ନି ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ," ବୋଲି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ନିଜ ପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ବିଳାପ କଲେ । "ଦେବତାମାନେ ତୁମେ ହୋମ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ପିତୃକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ମାନବମାନେ ପାକା ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା, ଓ ବୀଜମାନେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଉ," ବୋଲି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୋ ଯେଉଁ ଭାଇ ଗଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାହା କରିବା ସମୟରେ ଯାହା ଘଟିଗଲା, ତାହିଁ ହେଉ ।