ଏହିପରି ଏକ ଦିନ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ବିଶାଳ ଓ ପ୍ରଭାଉଶାଳୀ ଦାନବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ବିନାଶ କରିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ଗଲେ। ସେ ରାଜା, ଏକ ଯୋଗୀ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପାଣିର ଶକ୍ତିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ କରିଲେ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ପାଣିରେ ବସୁଥିବା ଏହି ବିଶାଳ ଦେହୀ ଦାନବକୁ ବଧ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଶେଷ ଧନର୍ବୋଲ ଦେଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନେ କେବେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ସଦାନନ୍ଦ, ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଓ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିବା ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ପୁଅ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଠାରୁ ବଡ଼ ଡୃଢାଶ୍ୱ, ତା’ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ। ଡୃଢାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି। ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ସେ ନିତ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅକୃଶାଶ୍ୱ ଓ କୃଶାଶ୍ୱ। ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଡୃଷଦ୍ୱତୀ, ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ମାନ୍ୟତା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ୍। ପ୍ରସେନଜିତ୍ ଗୌରୀ ନାମକ ଏକ ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ବାହୁଦା ନଦୀ ହେଇଗଲେ। ପ୍ରସେନଜିତ୍ଙ୍କ ଏକ ମହାନ ପୁଅ ହେଲେ—ଯୁବନାଶ୍ୱ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ମାନ୍ଧାତୃ, ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିବା ରାଜା। ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ନାମ ବିନ୍ଦୁମତୀ, ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଧନୀ। ସେ ପତିପରାୟଣ ଓ ଦଶ ହଜାର ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼। ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ତାଙ୍କରେ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁରୁକୁତ୍ସ ଓ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ, ପୃଥିବୀର ଓଇଶ୍ୱର୍ୟପତି। ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସଂଭୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସଂଭୂତଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରିଧନ୍ବନ, ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ। ତ୍ରିଧନ୍ବନଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୁତିଶାଳୀ ଓ ବଳଶାଳୀ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରବଳ ସତ୍ୟବ୍ରତ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରର ବିଧିକୁ ବିଘ୍ନିତ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଜାନ୍ତି ହୋଇଯାଇଥିବା ଜନାନୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। କାମ, ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ, ମୋହ, ଅବିବେକ ଓ ଅସାବଧାନତାରେ ସେ ଏକ ନଗରବାସୀଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଅପହରଣ କଲେ। ଏହି ପାପକାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ବେଦର ପୁରୋହିତ ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, କ୍ରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ—"ଏହାକୁ ବାହାର କର।" ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଲେ—"ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?" ବାପା କହିଲେ—"ଚଣ୍ଡାଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସ।" "ମୁଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଓ କୁଳଦୂଷକ," ବାପା କହିଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଆଦେଶରେ ସେ ନଗର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସେଠାରେ ରୋକିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଚଣ୍ଡାଲମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବାପାଙ୍କ ତ୍ୟାଗରେ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାପା ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ବର୍ଷା ରୋକିଦେଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି, ଏହି ପାପକାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଶରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ସେ ବଂଶ ସହିତ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କ ମଝିଲା ପୁଅଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଦୌଡ଼ି ଆଁଜି ଶେଷ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଶତ ଗାଈ ବଦଳେ ବିକ୍ରୟ କରିଦେଲେ। ଗଳାରେ ଦୌଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ଦେଖି ସତ୍ୟବ୍ରତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୂରବୀର ହୋଇ, ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଓ ଦୟା ପାଇଁ, ଏହି ପୁଅ ଗଳାରେ ଦୌଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିଲେବୋଲି "ଗାଳବ" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେହିପରି ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏହି ମହାତ୍ମା କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ନିଜ ଭକ୍ତି, ଦୟା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରି, ନିଜ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ସେ ବନରେ ମୃଗ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ ମାରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଗଛରେ ମାଂସ ଝୁଲାଇ ରଖୁଥିଲେ। ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ମୌନବ୍ରତ ଓ ଦୀର୍ଘ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ରହିଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପୁରୋହିତ ଓ ଆଚାର୍ୟମାନେ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଦୈବଯୋଗରେ ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ମନରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଥିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ବାପା ରାଜ୍ୟରୁ ଖାଦ୍ୟାନ୍ତ କରିଥିବା ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠ ରୋକିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ରୋକିପାଇଁ ଅନେକ କାରଣ ଥିଲା। ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରର ସପ୍ତମ ପଦେ ସମାପ୍ତି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏହିପରି କରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ସପ୍ତମ ପଦେ ବିଦାୟ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ତେବେ ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ମନେ କରି ସତ୍ୟବ୍ରତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାନ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କର ନିରବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବଡ଼ମନ୍ତି ବାପାଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଆଚରଣ କରାଗଲା, ବଂଶର ପାପ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଏହା ସଫଳ ହେଉ। ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବାପାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ସତ୍ୱେ ରୋକିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଭାବିଲେ—"ମୁଁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି।