ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ଆଦିସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣ ସଦା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ନୀଳକଣ୍ଠ ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏହିପରି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଯମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, କାରଣ ଶିବ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପାର ସନ୍ତୋଷ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କ ଶରଣାଗତ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି। “ହେ ଶଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଆପଣ; ଆପଣ ବିନା ଏଠାରେ କିଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବେ?”—ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “କଣ ଦେବି?” ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ବୈୱସ୍ୱତ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନିୟମ ପାଇଁ ସଂସାରର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ। ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ସେ କେବେ ଅଧର୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ନଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କରିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଦେବଦେବ, ଯମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ପୁନଃଜୀବିତ ହେଉନ୍ତୁ; ମହାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ ନାହିଁ।” ତାପରେ, ଶିବ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଯମଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କରିବି, ଯଦି ଆଜି ଦେବଗଣ ମୋର କଥାକୁ ମନୋମନେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।” ତାହାପରେ, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି।” ତାପରେ, ଶିବ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଭକ୍ତମାନେ କେବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଯିବେ।” ଦେବମାନେ ପୁନି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା ହେଲେ ତ ଦେବ ଓ ଜଗତର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଅମର ହେଇଯିବେ; ମରଣ ଓ ଅମରତ୍ୱର ଭେଦ ରହିବ ନାହିଁ, ହେ ବିଶ୍ୱସ୍ୱରୂପୀ।” ତେବେ, ଶିବ କହିଲେ, “ମୋର ଭକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଗୌତମୀ ସେବକମାନେ ଏହିକଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଆମେ ସଦା ପ୍ରଭୁ, ମୃତ୍ୟୁର ଆଧିକାର ଆମ ପରେ ନାହିଁ। ଯମ କେବେ ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖବର ଦେବେ ନାହିଁ। ଶିବଙ୍କ ଶରଣାଗତମାନେ କେବେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।” ଏପରି ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ଯମ ସହ ଯେଉଁମାନେ ସଂପୃକ୍ତ, ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉ; ଏହିପରି ଦେବମାନେ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।” ତେବେ, ଭଗବାନ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ, “ଗୌତମୀ ନଦୀର ଜଳ ନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଯମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କର।” ତାପରେ, ନନ୍ଦି ଯମଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ସେମାନେ ପୁନଃଜୀବିତ ହେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅସୀ ହଜାର, ଚଉଦ ହଜାର, ପୁନି ଛଉ ହଜାର ଓ ଆଉ ଛଉ ହଜାର ଜଣ ଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଦଶ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହି ହେଉଛି ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର କଥା, ହେ ନାରଦ। ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାହାକୁ ମୃତ୍ୟୁତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ; ଏହି ତୀର୍ଥ କଥା ଶୁଣିଲେ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ୟ ମିଳେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ; ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା, ସ୍ମରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମଳ ଦୂର ହୁଏ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ରୋଗ ନଶ୍ୱନ କରେ। ଏଠି ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଭୃଗୁ—ଏହି ଦୁଇ ଧର୍ମିକ ଋଷିଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ରୂପରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଜୀବ ଓ କବି। ସେମାନେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ପିତାମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଝିଅକୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଏକାଠି ଆଲୋଚନା କଲେ—“ଆମ ଦୁଇଁ ପୁଅ ପାଇଁ ସଦା ଏକ ଗୁରୁ ହେଉ; ଏହିପାଇଁ ଜଣେ ପଢ଼ାନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟଜଣ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ।” ଏହା ଶୁଣି, ଅଙ୍ଗିରାସ ଦ୍ରୁତ କହିଲେ, “ମୁଁ ପଢ଼ାଇବି, ଭାର୍ଗବ ଖୁସିରେ ରୁହନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଭୃଗୁ “ଯଥାସ୍ଥିତି” ବୋଲି ଭାବି, ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେଲେ। ଦୁଇଁ ପୁଅକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ, କିଛି ପକ୍ଷପାତ ସହିତ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା। ବହୁଦିନ ପରେ, ଯୁବକ ଶୁକ୍ର କହିଲେ, “ମୋତେ ଆପଣ ନିତ୍ୟ ପକ୍ଷପାତ କରି ପଢ଼ାନ୍ତି; ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଭେଦ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୂର୍ଖ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏପରି ପକ୍ଷପାତ କରନ୍ତି; ଅସମ ମନ ଥିଲେ ପାପର ମାପ ନାହିଁ।” “ଗୁରୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଲଭଳି ବୁଝିଛି; ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯିବି; ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ମୋର ପିତା ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବି, ନହେଲେ ଅନ୍ୟଠାରେ; ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି।” ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଶୁକ୍ର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ପିତାଙ୍କଠାରେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। “ତେଣୁ, କାହାକୁ ପଚାରିବି? କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ?”—ଏପରି ଭାବି, ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ଞାନୀ ଗୌତମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। “ହେ ମହାମୁନି, କିଏ ମୋର ଗୁରୁ ହେବେ? ତିନି ଲୋକର ଗୁରୁ କିଏ? ମୁଁ ସେ ଗୁରୁଠାରେ ଯିବି।” ଏପରି କହି, ସେ ବିଶ୍ୱନାଥ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ କିପରି ଗିରିଶଙ୍କୁ ପୂଜିବି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଗୌତମ କହିଲେ, “ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏପରି କଲେ, ବିଶ୍ୱନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇବେ।