ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରା ଗଳ୍ପରେ, ଏକ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ଜନନୀ ସହିତ ପ୍ରଥମେ ଦେବମାନେ, ତିନି ଜଗତକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ପରେ ଅନ୍ନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କଲେ। ଏହି ଦିନରୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀରଥ ସ୍ଥାନରେ ଦେବତାମାନେ ଆସି ନେକ୍ତର ଦେଇଥିବାରୁ, ଏହି ସ୍ଥାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ତୀରଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ମାଂସ ରହିଥିଲା ନାହିଁ, ଏହା ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିଲା; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେଇବା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ତୀରଥ ସ୍ଥାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର, ମଧୁ ତୀର, ଇନ୍ଦ୍ର ତୀର, ଶ୍ୟେନ ତୀର, ପର୍ଜନ୍ୟ ତୀର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ତୀରଥ ଏଠାରେ ଶ୍ୱେତ ତୀର ଭାବରେ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ଯାହାର ନାମ ଶ୍ୱେତ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ଅତିଥି ସେବା ଓ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ; ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବସିଥିଲେ। ଶ୍ୱେତ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଶିବ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେ ଦ୍ୱିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ଶିବ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଚିତ୍ରକା ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ, କିନ୍ତୁ ସେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ତୁମ ଦୂତମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ଏହା ତୁମଠାରେ ଅନୁଚିତ।" ମୃତ୍ୟୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଦୂତମାନେ ଭୟରେ ବାହାରେ ଦଉଡିଥିବା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଦୂତମାନେ, ଏହି କ'ଣ?" ଦୂତମାନେ କହିଲେ—"ଶ୍ୱେତ ଶିବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ପାର୍ବତୀନାଥ କୃପା କରନ୍ତି, ସେଠି କ'ଣ ଭୟ?" ତାପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ନୂସ ନେଇ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ୱେତ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ। ଶ୍ୱେତ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସାଉଁ ନିକଟରେ ମୃତ୍ୟୁ ନୂସ ନେଇ ଦେଖି, ଏକ ତପସ୍ବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ—"ମୃତ୍ୟୁ, ଦଣ୍ଡଧାରୀକୁ ଦେଖି କିଏ?" ମୃତ୍ୟୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏଠି ଶ୍ୱେତକୁ ନେବାକୁ ଆସିଛି; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଦେଖୁଛି।" ଦଣ୍ଡଧାରୀ କହିଲେ—"ତୁମେ ଯାଉ।" ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ନୂସ ନେଇ ଝାଲିଲେ, ତେବେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଘାତ କଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଦୂତମାନେ ଯମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖବର ଦେଲେ। ଯମ, ଧର୍ମ, ମହାବଳୀ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ, ରକ୍ଷକ, ମହିଷ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରୋଗ, ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ, ଉଦର ରୋଗ, କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ୱର, ପାପ, ବିଭିନ୍ନ ନରକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—"ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିବେ!" ଏପରେ ଯମ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠାରେ ନନ୍ଦି ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯମକୁ ଆସିବା ଦେଖି କଥା କହିଲେ; ବିନାୟକ, ସ୍କନ୍ଦ, ଭୂତନାଥ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ; ଏହି ଦୁଇପକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନିଜେ ତାଙ୍କ ଶୂଳ ଦେଇ ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେକୁ ଅଭିଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ କଲେ। ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଗଲେ, ସେମାନେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ; ଆଦିତ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଘଟଣା ଶୁଣି— ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳମାନେ ସହିତ ମୋତେ (ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଵରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଦିଗପାଳ, ମାରୁତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ) ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୃତ ଥିଲେ; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ସର୍ପ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ। ଦେବମାନେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ହତ ଦେଖି, ଭୟରେ ହାତ ଜୋଡି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— "ତୁମେ ସଦା ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରତି ନାଶକ, ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନୀଳକଣ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆତିପ୍ରିୟ, ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ତୁମ ଭକ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯମ ଓ ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତୁମ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭୁ!" "ଯେଉଁମାନେ ତୁମରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଜାଞ୍ଚ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ—ଏହା ମନେ ରଖିଛନ୍ତି କି, ଶଙ୍କର? ତୁମ ବିନା କିଏ ଏଠି ନିୟମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିବ?" ଦେବମାନେ ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିବାପରେ, ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ—"ମୁଁ କ'ଣ ଦେବି?" ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଏହି ବୈଵସ୍ୱତ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ; ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନିୟମ ପାଇଁ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ନିୟୁକ୍ତ।" "ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗ କରିନାହିଁ, ନା ଅପରାଧୀ କିମ୍ବା ପାପୀ; ସେ ବିନା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ କିଛି ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ଦେବତାମାନେ, ଯମ ଓ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ଗଢ଼ି ଉଠିବା ଦିଅ; ମହାପ୍ରଭୁ, ମହାନଙ୍କ ଅଭିଲାଷ ଫଳବନ୍ତୁ।" ତାପରେ ଶିବ କହିଲେ—"ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯମଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେବି, ଯଦି ଆଜି ଦେବମାନେ ମୋର କଥା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।" ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ, କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମ କଥା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି।" ଏପରି ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଯମଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦିଆଯିବା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା, ଏବଂ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଭକ୍ତି, ଶିବଙ୍କ ରକ୍ଷା ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଶରଣାଗତିର ଉତ୍କଳ ଗଳ୍ପ ଏଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।