ଏକ ସମୟର କଥା, ଅଗ୍ନି ଦେବଙ୍କ ଖବର ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ମାଂସରେ ଢାକା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମଣ୍ଡ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ୟେନ ଭ୍ରମିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଣ୍ଡଟି ନେଇ ଚାଲିଗଲା।” ଏହା ଶୁଣି, ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଅଭିପ୍ରାୟ ଜାଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଟିକୁ ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ହରି ପୁଣିଥରେ ସେଇ ମଣ୍ଡଟିକୁ ଉଲ୍କାମାଳାର ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ରୋଷଭରା କଥା କହିଲେ: “ଆମ ପାଇଁ କୁକୁର ମାଂସ ଦିଅ, ଏହି ହିଁ ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ; ନାହିଁ ଦେଲେ ତ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।” ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ବିଧିମତ ଭାବେ ମଧୁ ଦିଅ, ଏବଂ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏହା ପାନ କର; ଏହି ଅପବିତ୍ର କୁକୁର ମାଂସର କ’ଣ ଉପଯୋଗ, ମହାମୁନି?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ନାହିଁ, ଏକା ଅଂଶ ଖାଇଲେ କ’ଣ ଉପକାର? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ—ସେଥିରେ ଏହି ମଧୁର କ’ଣ ଲାଭ, ହରି? ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦି ଏହା ଅମୃତ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଅମୃତ ଖାଇବି; ନଚେତ୍ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି କୁକୁର ମାଂସ ଖାନ୍ତୁ। ପରେ, ମୁଁ ଏହି ମାଂସ ଖାଇବି—ମୋତେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ନାହିଁ।” ଏହାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘମାନୋକୁ ଡାକିଲେ। ସେମାନେ ଅମୃତ ସମ ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଜଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଦେବତା ଓ ତିନି ଲୋକକୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଆସି ତିନି ଲୋକକୁ ଅମୃତ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେଇ ତୀର୍ଥ ମାଂସର ଚିହ୍ନ ନଥିଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ସେଠାରୁ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ମଧୁ ତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ଶ୍ୟେନ ତୀର୍ଥ ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏହାକୁ ଶ୍ୱେତ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ବି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା; ଏହାର କଥା ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ୱେତ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଅତିଥି ସେବା ଓ ପୂଜାରେ ନିରତ, ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳେ ବସିଥିଲେ। ମନ, କାୟା ଓ ବାଣୀରେ ସେ ଶିବ ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ନିତ୍ୟ ଶିବ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜାରେ ନିରତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ, ନାରଦ, ସେମାନେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଚିତ୍ରକ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ, ତଥାପି ସେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ତୁମ ଦୂତମାନେ କେଉଁଠି? ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ମୃତ୍ୟୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସ୍ୱେତଙ୍କ ଘରକୁ ସ୍ୱୟଂ ଗଲେ, ଦୂତମାନେ ବାହାରେ ଭୟଭୀତ ଦଠିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ପଚାରିଲେ, “ଦୂତମାନେ, ଏହା କ’ଣ?” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ଶିବ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ। ପାର୍ବତୀପତି ଯାହାଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ’ଣ ଭୟ କରିବେ?” ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଫାନ୍ଦ ନେଇ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ୱେତ ନ ମୃତ୍ୟୁକୁ, ନ ଯମଦୂତମାନୋକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଫାନ୍ଦ ନେଇ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦେଖୁଛ?” ମୃତ୍ୟୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସିଛି, ଏହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି।” ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାଅ।” ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଫାନ୍ଦ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ତେବେ ତପସ୍ବୀ ଶିବଙ୍କ ଦିଆ ଦଣ୍ଡରେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଯମଦୂତମାନେ ଦୃତଗତିରେ ଯମଙ୍କୁ ଏହା ସୂଚନା କଲେ। ଧର୍ମରାଜ, ଯମ, ଭୃଙ୍ଗୀ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନୁଚର, ଦଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ଷକମାନୋକୁ ଡାକିଲେ। ଭୃଙ୍ଗୀ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରୋଗ, ଚକ୍ଷୁରୋଗ, ଉଦର ରୋଗ, କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ୱର, ପାପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନରକମାନୋକୁ ଡାକି, “ଦ୍ରୁତ ଯାଅ” ବୋଲି ଅନୁଶାସନ କଲେ ଏବଂ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଯମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ନନ୍ଦି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କଥା କହିଲେ। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେବତା—ବିନାୟକ, ସ୍କନ୍ଦ, ଭୂତନାଥ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯମଙ୍କ ଅନୁଚରମାନୋକୁ ଶେଷ କଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ଯେଉଁ ଯମଦୂତ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ଘଟଣା ଖବର ଦେଲେ। ଆଦିତ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣି, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ ମୋତେ—ମୁଁ ନାରାୟଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଓ ଵରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତ ଓ ଅନେକ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲୁ। ସେଠାରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପ୍ରଭୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଶୟାନ ଥିଲେ; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ସର୍ପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନା ବିନାଶ ହୋଇଥିବାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଅନେକଥର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।