ନାରଦଜୀ, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯିଏ ସଦା ଦୁଷ୍କର୍ମ ସହିତ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ରୁଷ୍ଟାନ୍ତରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ—"ଏଠାରେ ତୁମର କିଛି ବାକି ନାହିଁ, ଏହି ତୁମର ମାଆ, ଏବଂ ଯିଏ 'ବନ୍ଧକୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।" ସେ ବନ୍ଧକୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପଶ୍ଚାତାପରେ ନିଜ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମମତା ସ୍ୱାଭାବିକ। ସଦ୍ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବନ୍ଧକୀ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ନିମିତ୍ତରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପଶ୍ଚାତାପ କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ମାଆ-ପୁଅ ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ନାରଦ। ସ୍ନାନ କରିବାରେ ସେମାନେ ସଂଶୟ ଛାଡି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ପାପ ନାଶକ' ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ମିଳିଲା। ଏହା 'ଗାଳବ ତୀର୍ଥ' ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ—ଏଠାରେ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ, ମୂଳ କିମ୍ବା ଉପପାପ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେଠି 'ପିତୃତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ ଅବିନଶୀ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଉଁଠି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ—ଏହାର ମହିମା ବେଦବିଦ୍ୟମାନେ କଥା ହୁଏ। ଗୋଟେ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଖରା ପଡିଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ଜନନୀ ଭୂକ୍ଷାରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ଯେଉଁଠି ଯେପରି, ଯାହା ମିଳେ, ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଆଣ, ବିଳମ୍ବ କରନି।" ମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭୂକ୍ଷାକ୍ଳାନ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଏକ ମୃତ କୁକୁର ଦେଖି ତାହା ନେଇ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ଏହାକୁ କାଟ, ପାଣିରେ ଧୋଇ, ରନ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦିଅ।" "ପ୍ରଥମେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଅତିଥି ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ପରେ ଆମେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କରିବା," ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ। ଏହି ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ କାମ କଲେ। ଯେତେବେଳେ କୁକୁର ମାଂସ ରନ୍ଧୁଥିଲା, ଦେବଦୂତ ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଋଷିମାନେ ବିପଦରେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି, ମାଂସରେ ଭରା ହାଣ୍ଡି ଉଠାଇ ନେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶିଷ୍ୟମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଗୁରୁଦେବ, ଶ୍ୟେନ ଏହି ହାଣ୍ଡି ନେଇଗଲେ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଓ ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଦେଖି ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭିତ ହୋଇ ହାଣ୍ଡିକୁ ମଧୁରେ ପୂରିଦେଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଦେଖି ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ—"ଆମକୁ କେବଳ କୁକୁର ମାଂସ ଦିଅ, ଏହିଠାରେ ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମାନ। ନ ଦେଲେ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।" ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁ ଆହୁତି ଦିଅ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସହିତ ପିଉ, ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ କୁକୁର ମାଂସର କ'ଣ ଦରକାର?" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ମାତ୍ର ଆମେ ଖାଇଲେ କ'ଣ ଉପକାର? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୁକ୍ଷାରେ ପୀଡ଼ିତ। ଯଦି ଏହି ମଧୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ଖାଇବି, ନହେଲେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି କୁକୁର ମାଂସ ଖାଆନ୍ତୁ।" "ପରେ ମୁଁ ଏହି ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବି, ମୋର କଥାରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ନାହିଁ।" ଏହିପରେ ଭୟଭୀତ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘମାନେକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ ବର୍ଷା କରିଲେ। ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆହୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଦେବତା ଓ ତାପରେ ତିନି ଲୋକ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଜନନୀ ସହିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କଲେ। ସେହି ସମୟରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ 'ପରମ ପବିତ୍ର' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସି ଜଗତକୁ ଅମୃତ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ମାଂସର ଛାୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏହି ତୀର୍ଥ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହିଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ', 'ମଧୁତୀର୍ଥ', 'ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ', 'ଶ୍ୟେନତୀର୍ଥ' ଓ 'ପର୍ଜନ୍ୟତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏହି ତୀର୍ଥ 'ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥ' ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଏହାର କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଗୋଟେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ନାମ 'ଶ୍ୱେତ', ଯିଏ ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଅତିଥି ସେବା ଓ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଗୌତମୀ ନଦୀ ତଟରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାଣୀରେ ସଦା ଶିବ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଆୟୁର ଶେଷ ହେଲା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗପତିଙ୍କ ଦୂତ ଆସିଲେ। ନାରଦ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ପରେ ଚିତ୍ରକ ଯମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲା, ତେବେ ସେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ତୁମର ଦୂତ ଏଯାଁ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ଏହା ଯମପତି ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ଏହିପରି ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଏହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି।