ମହାନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, ରାଜା କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ଧୁନ୍ଧୁ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।" ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ରାଜା ଋଷି ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁ ବଧ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ, କୁବଳାଶ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଏକଶ ଝିଅ ସହ ଉତ୍ତଙ୍କ ଋଷିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଧୁନ୍ଧୁ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକୁ ଚାହିଁ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏହି ଅଜୟ ନାୟକ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ହେଲା—"ଆଜି ଏହି ମହାନ୍ୟ, ଧୁନ୍ଧୁମାର, ଅଜେୟ ହେବେ।" ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ବର୍ଷା କରିଲେ, ଦେବଦୁନିଆଁ ଢ଼ୋଳ ବଜିଲା। ଜୟୀ ନାୟକ କୁବଳାଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୁଅମାନେ ସହ ଅସୀମ ବାଲୁକା ଭୂମି ଖୋଦିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବାଲୁକା ମାଝିରେ ଖୋଦିବା ସମୟରେ, ଧୁନ୍ଧୁ ଦାନବ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅଟକାଇ ଲୁଚିଥିବା ବେଳେ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁ ଦାନବ କ୍ରୋଧରେ ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ନିର୍ଗତ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଉଲ୍ଟାଇବା ପରି ଜଳ ଝରିଲେ, ଯେପରି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତାଳ ହୁଏ। ଏହି ତରଙ୍ଗ ଓ କିଚଡ଼ର ମାଧ୍ୟମରେ ଧୁନ୍ଧୁ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଏକଶ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ତିନି ଜଣକୁ ବଞ୍ଚାଇ, ବାକୀମାନେକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଧୁନ୍ଧୁମାର ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କଲେ। ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଳର ଶକ୍ତିକୁ ଅବସ୍ଥାପନ କଲେ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଶମିତ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଳବାସୀ ଦାନବକୁ ବଧ କରି, ରାଜା କୁବଳାଶ୍ୱ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ଅଶେଷ ଧନ ଓ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଶକ୍ତିର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଧର୍ମରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆନନ୍ଦ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନନ୍ତ ବାସ, ଏବଂ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ହତ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ଛୁଆଁ ଦୃଢାଶ୍ୱ; ତାଙ୍କର ଭାଇ ଚନ୍ଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ। ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ନିକୁମ୍ଭଙ୍କର ପୁଅ ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପ୍ରବୀଣ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦୁଇ—ଅକୃଶାଶ୍ୱ ଓ କୃଶାଶ୍ୱ। ଏହି ରାଜବଂଶର ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ—ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମିକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ୍। ପ୍ରସେନଜିତ୍ ତାଙ୍କ ପତିପରାୟଣା ଗୌରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପତିଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ବାହୁଦା ନଦୀ ହେଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ ମାନ୍ଧାତୃ, ତିନି ଲୋକ ବିଜୟୀ ରାଜା। ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ରାଣୀ ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଝିଅ, ଧରାପୃଷ୍ଠିରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ବିନ୍ଦୁମତୀ। ସେ ପତିପରାୟଣା ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ଭାଇଁ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା। ତାଙ୍କୁ ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ, ପୃଥିବୀର ନାୟକ। ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ସଂଭୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସଂଭୂତଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରିଧନ୍ୱନ, ଶତ୍ରୁସଂହାରୀ। ତ୍ରିଧନ୍ୱନଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରବଳ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସତ୍ୟବ୍ରତ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ—ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ବିବାହିତା ଝିଅକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଝିଅକୁ କାମବଶତା, ଅବିବେକ, ଅନ୍ଧଭାବରେ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତିନି ବେଦର ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ—"ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର।" ଏଭଳି ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ବାପାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?" ବାପା କହିଲେ—"ଚଣ୍ଡାଳ ସମାଜରେ ବସିବା।" "ମୁଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ କୁଳଦୂଷକ," ବାପା କହି, ସେଉଁଠି ରୁହିବାକୁ ନିଷେଧ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଚଣ୍ଡାଳ ଅଞ୍ଚଳ ନିକଟେ ବସିଲେ। ପିତା ତ୍ୟାଗିଲେ, ସେଉଁଠି ରହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାପା ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ବାର ଦିନ ବର୍ଷ ଧରି, ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ଦେଶରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା। ସେଉଁଠି ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ଗାଁଠି ପାଇଁ ବେଚିବାକୁ ନେଲେ। ସେଉଁଠି, ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି, ବେଚାଯିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ଜୀବିକାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରିବାର ପାଳନ କରି, ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଗାଳବ ନାମ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି ଥିଲେ। କୌଶିକ ଋଷି ସେହି ନାୟକ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭକ୍ତି, ଦୟା ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରିବାର ପାଳନ କରି, ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ତିନି ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳର ମୃଗ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ ଆଦିକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ମାଂସ ଗଛରେ ଝୁଲାଇ ରଖିଥିଲେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଥିଲା। ଏଭଳି ଏହି ରାଜବଂଶର ଶୂରବୀର ଗାଥା ପୂନର୍ବାର ଧର୍ମ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଦୟାର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ରହିଲା।