ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ’ଣ ଘଟିଗଲା? ତୁମର ସ୍ନେହ କେଉଁଠି ହେଲା? କିଛି ଏମିତି କଥା କହିଦେଲି କି, ଯାହା ତୁମର ହୃଦୟକୁ ବେଦନା ଦେଇଛି?" ସେ ନିଜକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ମୋର ପିତା ଧୃତିବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି, ଆଉ ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର। ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର ମାଆ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମାଆ ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣ ଶୋକକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଭାତର ସ୍ପଷ୍ଟ ରବିକିରଣରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଳବ ନାମକ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧୃତିବ୍ରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର ମାଆ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କ’ଣ କଲେ ମୋ ଦୋଷ ମୁକ୍ତ ହେବି?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଗାଳବ କହିଲେ, "ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମର ଦୁଇ ରୂପକୁ ମୁଁ ସଦା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି। ତୁମ ଗଳ୍ପ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ବୁଝିଛି। ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ଗଙ୍ଗା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ମହତ୍ମ୍ୟ ଓ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ, ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଉଛ। ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ।" "ପ୍ରଭାତରେ ମୁଁ ଦେଖିଥାଏ ତୁମର ଦୁଇ ରୂପ ପାପ ଧାରଣ କରି ଆସୁଛ, ଦିନ ରାତି; ପୁନି ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ। ମୁଁ ସଦା ଦେଖୁଛି ତୁମେ ପାପ ସହିତ ଆସୁଛ ଓ ପାପ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛ। ତେଣୁ ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଇଛ। ଏଠି ଆଉ କିଛି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହି ତୁମର ମାଆ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ଯିଏ ବନ୍ଧକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ।" "ତିନି ଦିନ ତୀବ୍ର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ଏବେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ସ୍ନେହ ସ୍ୱାଭାବିକ। ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ମହାପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ସେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ଅତି ଅନୁତାପି ହୋଇଥିଲେ।" "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ମାଆ ଓ ପୁଅ, ଦୁଇଜଣ ନାରଦ, ପବିତ୍ର ହେଇଗଲେ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସ୍ନାନ କରି ଦୁଇଜଣ ଦୁଷ୍ଟି ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେଠାଠୁ ଏହି ସ୍ଥାନ 'ପାପ ନାଶକ' ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ପାପ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ଗାଳବ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା। ବଡ଼-ଛୋଟ ସମସ୍ତ ପାପ ଏଠାରେ ନାଶ ହୁଏ, ଏଠି ପବିତ୍ରତା ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରେ।" ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଓ ସୀତା ମିଶି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହିଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏଠି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏଠି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟି। ଏହାର ମହିମା ବେଦବିଦ୍ୟମାନେ ଓପରେ ଓପରେ କହିଛନ୍ତି। ଏକଥିରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା। ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ଜଣା ଭୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଓ କ୍ଷୁଦାୟାନ୍ତ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ଯେପରି ହେଉ, ଯାହା ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ମିଳେ, ଖାଇବା ପାଇଁ ଆଣ, ବିଳମ୍ବ କରନାହିଁ।" ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି ଭୋକା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏଠାଉଠା ଘୁଞ୍ଚି ଏକ ମୃତ କୁକୁର ଦେଖିଲେ। ସେଠାରୁ ନେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନେଇ କହିଲେ, "ଭଲ। ଏହାକୁ ଚେର, ପାଣିରେ ଧଉ, ରନ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦିଅ।" "ପୂର୍ବେ ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ଅତିଥି, ଗୁରୁମାନେ ତୃପ୍ତି ହେଲେ, ଅବଶେଷ ଆମେ ଖାଇବୁ," କହିଲେ କୌଶିକ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶିଷ୍ୟମାନେ ତେଣିଏ କଲେ। ଯେତେବେଳେ କୁକୁର ମାଂସ ରନ୍ଧାଯିବା ଲାଗିଲା, ଅଗ୍ନି ଦେବତା ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଲେ, ଯେ କୁକୁର ମାଂସ ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖରେ ଖାଇବେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିଲିକା ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି, ମାଂସ ଭର୍ତ୍ତି ମାଟି ଦେଖି, ଏହାକୁ ନେଇ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶିଷ୍ୟମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚିଲିକା ଭୁଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମାଟି ନେଇଗଲେ।" ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ହରିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହା ଜାଣି, ଦେବେଶ୍ଵର ମାଟିକୁ ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ହରି ପୁଣି ମାଟିକୁ ଗ୍ରହମାଳା ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ଆମକୁ କେବଳ କୁକୁର ମାଂସ ଦିଅ, ଏହି ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅମୃତ। ନ ଦେଲେ, ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।" ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, "ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁ ଆହୁତି ଦିଅ, ପୁଅମାନେ ସହିତ ପିଅ। ଏହି ଅପବିତ୍ର କୁକୁର ମାଂସ କ’ଣ ଦରକାର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ନାହିଁ, ଏକା ପାଇଁ ଖାଇଲେ କ’ଣ ଲାଭ? ସମସ୍ତ ଜନ ଦୁଃଖିତ—ସେହି ମଧୁ କ’ଣ କାମର? ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ଖାଇବି; ନହେଲେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏହି କୁକୁର ମାଂସ ଖାଉନ୍ତୁ। ପରେ ମୁଁ ଖାଇବି—ମୋ ମନେ କିଛି ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ।" ତେବେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ବଦଳି ମେଘମାନେକୁ ଡାକିଲେ, ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ପବିତ୍ର ଅମୃତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପବିତ୍ର ହେଇଗଲେ, ଯାହା ହରି ନିୟମାନୁସାରେ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଏହି ତୀର୍ଥର ମହତ୍ମ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ, ମୁନି, ପିତୃ, ଅତିଥି, ଗୁରୁମାନେ ତୃପ୍ତି ହୋଇଥିଲେ, ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।