ଗଲଭ ଯେତେବେଳେ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଘରକୁ ଡାକିଲେ। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ, କୃପା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଏମିତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଯାଉଛ? କ’ଣ କରୁଛ? କେଉଁଠି ଖାଉଛ? ତୁମର ନାମ କ’ଣ? ଶୟନ କେଉଁଠି? ତୁମର ଜୀବନସଂଗିନୀ କିଏ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ।” ଗଲଭଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କାହାକୁ, କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପରେ, ଆସନ୍ତାକାଲି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବି।” ଏପରି କହି, ସେ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ରାତିରେ ସେ ଭଲଭାବେ ଖାଇ, ବନ୍ଧକୀ ସହିତ ଶୋଇଲେ। ତା’ପରେ ଗଲଭଙ୍କର କଥା ମନେପକାଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବନ୍ଧକୀଙ୍କୁ କୁହିଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବନ୍ଧକୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ। ଆମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବା, ଏହି ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ।” “ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ—ତୁମର ନାମ କ’ଣ, କୁଳ କ’ଣ, ଘର କେଉଁଠି, ଆତ୍ମୀୟ କିଏ? ସବୁ କଥା କୁହ।” ତେବେ ବନ୍ଧକୀ କହିଲେ, “ମୋ ନାମ ଧୃତିବ୍ରତ, ମୁଁ ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୀ। ମୋ ପତି ମହୀ, ଓ ମୋ ପୁଅ ଗଲଭ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି। ମୋର ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁଅ, ଶିଶୁବେଳେ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ସନାଜ୍ଜାତ ନାମରେ ପରିଚିତ। କିନ୍ତୁ ଏକ ପୂର୍ବ ଅପରାଧରେ, ପରିବାର ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏଠାରେ ବନ୍ଧକୀ ଭାବେ ବସୁଛି—ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାବେ ଜାଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।” ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନେ ଗଭୀର ଘାତ ପାଇଲେ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବନ୍ଧକୀ ତା’ପରେ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, କ’ଣ ହେଲା? ତୁମର ପ୍ରେମ କାହିଁକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା? ମୁଁ କ’ଣ ଏମିତି କଥା କହିଛି ଯାହା ତୁମର ହୃଦୟକୁ ବେଦନା ଦେଲା?” ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମସ୍ଥ କରି କହିଲେ, “ମୋ ପିତା ଧୃତିବ୍ରତ ଋଷି, ଆଉ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅ। ମୋ ମାତା ଏହି ଭୂମି ଦେବୀ, ଯିଏ ଦେବ ଚେଷ୍ଟାରେ ମୋତେ ମିଳିଛନ୍ତି।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବନ୍ଧକୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଦୁହେଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଲଭଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କୁହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧୃତିବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାକୁ ଆପଣ ପୂର୍ବେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ଉପନୟନ କରିଥିଲେ, ଏହି ଭୂମି ମୋର ମାତା—ଦୁହେଁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କ’ଣ କଲେ ମୋର ଅପରାଧ ମୁଚିଯିବ?” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଲଭ କହିଲେ, “ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଦେଖୁଛି, ଏହା ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭବ। ତୁମ ଗଳ୍ପ ଆମେ ଶୁଣିଲୁ, ବୁଝିଲୁ; ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ, ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ପବିତ୍ର ହେଉଛ; ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ପ୍ରଭାତେ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ଦୁଇ ରୂପ—ପାପ ଭରିତ ଓ ପୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ। ତୁମେ ସଦା ପାପ ସହିତ ଆସ, ଏବଂ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯାଆ; ଏହିପରି ଦେଖୁଛି, ତେଣୁ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ ଏବେ ତୁମେ ପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ତୁମର କିଛି କରିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ମାତା ଓ ବନ୍ଧକୀ। ତିବ୍ର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ସେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାଭାବିକ। ସତ୍ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମହାପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ସେ ପୂର୍ବସଂଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତି ପଶ୍ଚାତ୍ତାପିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ସ୍ଥାନରେ ନାହାଇ, ମାତା–ପୁଅ ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁହେଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ପାପନାଶନ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲା। ଏହା ପାପ ନାଶକ ଓ ଗଲଭ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଛୋଟ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଗୌଣ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହି ସ୍ଥାନ ପାପ ଦୂର କରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏଠିଠାରେ, ଯେଉଁଠି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଶୀତା ସହିତ ପିତୃପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପିତୃତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ରାମ, ଦଶରଥପୁତ୍ର, ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ସେଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ ମୁନିମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି। ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ବେଦବିଦ୍ ମୁନିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏକଥିବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଶକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, କୌଶିକ ମୁନି କହିଲେ— “ଯେପରି ହେଉ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ମିଳେ, ଖାଦ୍ୟ ଆଣ; ବିଳମ୍ବ କରନି, ଏବେ ଯାଅ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଆଣ।” ମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭୁଖା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦୌଡ଼ିଲେ; ଏଠା ଉଠା ଘୁଞ୍ଚି, ମୃତ କୁକୁର ଦେଖିଲେ। ସେଠିଠାରୁ ନେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନେଇ କହିଲେ, “ଏହା ଭଲ ହେଉ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।” “କୁକୁର ମାଂସ କାଟି, ପାଣିରେ ଧୋଇ, ରାନ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କର। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଅତିଥି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ପରେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ, ଆମେ ତାହା ଖାଇବୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏହିପରି କଲେ। ଯେତେବେଳେ କୁକୁର ମାଂସ ରାନ୍ଧୁଥିଲେ, ଦେବଦୂତ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜଣାଇଲେ—ଯେ କୁକୁର ମାଂସ ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖରେ ତିଆରି କରି ଖାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।