ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ନିୟମିତ ପୂଜାକୁ ଅବହେଳା କରୁନଥିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ସେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ବହୁତ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ଧନକୁ ଦାନ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ନାନ, ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାର ନିୟମିତ ଉପାସନା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଏକ ସକାଳ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ କୁବିକଳାଙ୍ଗ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଦୁଃଖିତ ମଣିଷ, ଯାହାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅଶକ୍ତ ଓ ରକ୍ତ-ପୁୟ ଝରୁଥିଲା, ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ମଣିଷ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେବେ ଫେରିଲେ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ, ରବି ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ନିଜେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅବତାର। ଏହି ଦ୍ୱିଜ ମଣିଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପୂର୍ବ ଓ ପରେର ଦୁଇଟି ରୂପକୁ ନିଜ ରୂପ ଭାବେ ଦେଖୁନଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ମହାମୁନି ଗାଳବ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବୀ ଗୌତମୀଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସି ରହୁଥିଲେ। ସେ ଗାଳବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଗଙ୍ଗାସେବା ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଦେହ ଥିଲା, ଜନ୍ମରୁ ଯାହା ଥିଲା, ସେହି ଦେହ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିଲା। ସ୍ନାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ପରେ, ପୁନି ଦୁଇଟି ରୂପ ସେ ଦ୍ୱିଜ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଗାଳବ ସବୁବେଳେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଗାଳବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ—ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଗୁପ୍ତ କାରଣ ଅଛି। ଏଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଗାଳବ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାବେଳେ ଡାକି ନିଜ ଘରକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଏବଂ କୃପା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—"ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠି ଯିବ? କଣ କରୁଛ? କେଉଁଠି ଖାଉଛ? ତୁମର ନାମ କ'ଣ? ଶଯ୍ୟା କେଉଁଠି? ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କିଏ? ସବୁ କଥା କୁହ।" ଗାଳବଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି, ପ୍ରଥମେ ମୋତେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଜଣାଇବି।" ଏପରି କହି ଗାଳବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ଘରକୁ ଗଲେ; ରାତିରେ ଭଲ ଭାବେ ଭୋଜନ କରି, ବେଶ୍ୟା ସହିତ ଶୟନ କଲେ, ଏବଂ ଗାଳବଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବେଶ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଆମର ପ୍ରେମ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହୁ। ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ: ତୁମର ନାମ କ'ଣ, ତୁମର କୁଳ କ'ଣ, ଘର କେଉଁଠି, ଆତ୍ମୀୟ କିଏ? ସବୁ କଥା କୁହ।" ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ନାମ ଧୃତିବ୍ରତ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ; ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମହୀ, ଏବଂ ମୋର ପୁଅ ଗାଳବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛି। ମୋର ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ, ଶିଶୁକାଳରେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ସେହି ସନାଜ୍ଜାତ ନାମରେ ପରିଚିତ। ମୁଁ ପୂର୍ବ ଅପରାଧରେ ପରିବାର ଧର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବେଶ୍ୟା ଭାବେ ଏଠାରେ ବସୁଛି—ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାବେ ଜାଣ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନେ ଏକ ତୀବ୍ର ବେଦନା ଅନୁଭବ କରି ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ବେଶ୍ୟା ତା'କୁ ପଚାରିଲେ, "କଣ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ? କେଉଁଠି ଗଲା ତୁମର ସ୍ନେହ? କ'ଣ କଥା କହିଛି ଯାହା ତୁମର ହୃଦୟକୁ ଦୁଃଖିତ କଲା?" ସେ ନିଜକୁ ସାଂତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ମୋର ପିତା ଧୃତିବ୍ରତ ଋଷି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅ; ମୋର ମାତା ଏହି ମହୀ, ଯିଏ ଦେବ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ବେଶ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଦୁହେଁ ଦୁଃଖ କରି ରାତି କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଳବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧୃତିବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାକୁ ଆପଣ ପୂର୍ବେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ଉପନୟନ କରିଥିଲେ, ଏହି ମହୀ ମୋର ମାତା, ଏହି ଦୁହିଁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ।" "ମୁଁ କ'ଣ କରିବି, କ'ଣ କଲେ ମୋର ଦୋଷ ମୁଚିବ?" ଗାଳବ କହିଲେ, "ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତୁମର ଦୁଇଟି ରୂପ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ଦେଖୁଛି। ତୁମ ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି। ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ମାଧ୍ୟମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଉଛ; ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ।" "ପ୍ରଭାତରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମର ପାପି ରୂପ ଦିନ ଓ ରାତି; ପୁନି ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ପାପସହିତ ଆସୁଛ, ପରେ ମୁକ୍ତ ହେଉଛ; ଏହିପରି ତୁମେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଉଛ। ଏହିପରି, ଆଉ କିଛି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ତୁମର ମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ଯିଏ ବନ୍ଧକୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।" "ସେ ତୀବ୍ର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଭୋଗି ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସ୍ନେହ ସ୍ୱାଭାବିକ। ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ, ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ସେ ପୂର୍ବ ଦାନ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଅତିଶୟ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାତା-ପୁଅ ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁହେଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏହିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ।" ଏହି ତୀର୍ଥ ପାପ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ଗାଳବ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ କିମ୍ବା ଗୌଣ ପାପ, ସମସ୍ତ ଏଠାରେ ନଶ୍ୱ। ଏହି ସ୍ଥାନ ପାପ ଶୋଧନ କରେ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏଠିଠାରେ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ସୀତା ସହିତ ଆସି, ପିତୃପୂଜନ କରିଥିଲେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ପିତୃତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ।