ଓଡ଼ିଆ ଜନାନ୍ତୁ, ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣର ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା। ଏହି କଥାରେ ଆପଣ ଦେଖିବେ କିପରି ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କର ଜୀବନରେ ଉତ୍ତାପ, ଦୟା, ଦୃଢ଼ତା ଓ ଲାଗି ରହିଥାଏ। ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କର ଶ୍ରୀମତୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କର ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଚୁପଚାପ ହସି ହସି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଅହଲ୍ୟା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତିନି ଭାବିଲେ ଏହି ତାଙ୍କର ପତି ଗୌତମ, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନନ୍ଦ କରିଲେ। ସେତେବେଳେ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଦୂରେ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଗୌତମ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଅହଲ୍ୟା ସେଉଁତି ସୁମଧୁର କଥା କହି, ସ୍ନେହ ଭରା ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ ଗୌତମ ଅହଲ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ନାରଦ, ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଗୌତମ ବାହାର ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଶାଳାର ରକ୍ଷକ ଓ ଦାସ-ଦାସୀମାନେ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କଣ? ଆପଣ ଘର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏଉଁତି ବାହାର ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ତ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି! ଆପଣ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଛନ୍ତି।" ଗୌତମ ଏହି ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅହଲ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏଠାରେ କିଏ ଅଛି, ପ୍ରିୟା ଅହଲ୍ୟା? ଆପଣ ମୋ ସହ କଥା କାହିଁକି କହୁନାହିଁ?" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅହଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ଚେହେରାକୁ ଦେଖି ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଲୋଭିକୁ କହିଲେ, "କିଏ ଆପଣ, ଋଷି ରୂପେ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଏକ ପାପ କରିଛନ୍ତି!" ଏହି କହି ତିନି ଭୟରେ ଶୟନରୁ ଉଠିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷିଙ୍କ ଭୟରେ, ଏକ ଡ଼େଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଅହଲ୍ୟା ଭୟଭୀତ ଓ ଦୂଷିତ ଦେଖି, ଗୌତମ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ଏହି ଅସାବଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ କଣ?" ଅହଲ୍ୟା ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଲୋଭିକୁ ଖୋଜି, ଡ଼େଉଁକୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "କିଏ ଆପଣ?" ଡ଼େଉଁ ଭୁଲ କହି, "ମୁଁ ଭସ୍ମ ହେଉ।" ପରେ, ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ଶଚୀଙ୍କ ପତି, ନଗର ଧ୍ଵଂସକାରୀ, ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଓ ତପସ୍ବୀ।" "ଏହି ପାପ ମୋପରି ଆସିଛି; ମୁଁ ଏକ ଅତି ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ମୋ ଶବ୍ଦ ଏଠି ସତ୍ୟ।" ଇନ୍ଦ୍ର ଅନୁତାପରେ କହିଲେ, "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ପ୍ରେମର ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ସେମାନେ କଣ କରିନପାରିବେ? ମୁଁ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଦୟାର ସାଗର।" ଯଦିଓ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରୁଟି କରିଥାନ୍ତି, ନୀତିବାନ୍ ଲୋକ କଦାପି କ୍ଷୁଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷି କ୍ରୋଧରେ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭଗାର ପୂଜାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପରୁ, ତୁମେ ସହସ୍ରଭାଗା ହେଉ।" ତାପରେ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏକ ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ହେଉ।" ଅହଲ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେ ସମୟର ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ଋଷି କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ମନରେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ।" ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, "ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି ସାକ୍ଷୀମାନେ ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଥିଲେ।" ରକ୍ଷକମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ଭଲ," ଅହଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଲେ। ଋଷି ଧ୍ୟାନରେ ଏହି ଜାଣି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀକୁ କହିଲେ, "ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବାବେଳେ ଏକ ନଦୀ ହେବା; ପରେ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ତୁମେ ତୁମ ଆଦି ରୂପକୁ ପୁନର୍ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅହଲ୍ୟା ନିଜ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏପରି ଭାବେ ଅହଲ୍ୟା, ଗୌତମଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଗୌତମୀ ଦେବୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେ ଆଦି ରୂପକୁ ପୁନର୍ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଯୋଡି ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଓ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ଆପଣଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଛି।" ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ କହିଲେ, "ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ, ଓ ପୁରନ୍ଦର; ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କର; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ପାପ ଦୂର ହେବ, ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ସହସ୍ରନୟନ ହେବ।" ନାରଦ, ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖିଛି: ଅହଲ୍ୟାଙ୍କର ପୁନର୍ବାସ୍ତବିକ ରୂପ ଓ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଥାଉସାହସ୍ରନୟନ। ସେଥିଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅହଲ୍ୟା ଏକତ୍ରିତ ହେବାରୁ 'ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହା ପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, 'ଜନସ୍ଥାନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଚାରି ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ; ଏହାର ସ୍ମରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ବୈବସ୍ବତ ବଂଶରେ ଏକ ରାଜା ଜନକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତିନି ଜଳର ଦେବତାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଗୁଣାର୍ଣ୍ଣବାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତିନି ଗୁଣରେ ସାଗର, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପୂଜାରୀ ଥିଲେ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଦୁଇଟି ନିର୍ବାଚିତ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଭୋଗ ସେମାନେ ସେବକ, ଦାସୀ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ସହ ଉତ୍ତମ।" "କିନ୍ତୁ ଭୋଗ ଅସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ; ମୋକ୍ଷ ଏକାଉଁତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୋଗକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ। ଭୋଗରେ ମୋକ୍ଷ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ?" "ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରତିରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସହଜରେ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?" "ଜଳଦେବତା ତୁମ ଗୁରୁ ଓ ଶ୍ବଶୁର; ସେ ତୁମପ୍ରତି ଉତ୍ତମ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କର, ଓ ରାଜା; ସେ ତୁମ ଉପକାର କରିବେ।" ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ଓ ଜନକ ରାଜା ଭୟ ନଥିବା ଭାବରେ ଭଗବାନ୍ ଵରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, "ମୋକ୍ଷର ପଥ କଣ?" ଭଗବାନ୍ ଵରୁଣ କହିଲେ, "ମୋକ୍ଷ ଦୁଇ ପଥରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ: କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ; ପଥ ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।