ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ କିଛି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସଂକୋଚ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଧ ନୁହେଁ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି। ମୋତେ ଏପରି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଏହା ଶୁଣି କହିଲେ, “ହେ ଯମ, ତୁମ ପାଇଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଧଜନକ? ତୁମେ ତ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଏକ ବେଶ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଛ। ଏଠି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଛ; ଏହାର ଶେଷ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏବେ ତୁମ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ।” ଏପରି କହି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଯମ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଯମଙ୍କୁ ଯିବା ଦେଖି, ତିନି ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଗୋବିନ୍ଦ, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ରହନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯେ କେହି ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ପାଠ କରିବେ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କ୍ଷୟ ହେବ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ। ଏବେ, ହେ ମହାମୁନି, ତୁମେ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଆଗ୍ରହ ଅଧିକ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ଗୁଣ ସହିତ ଅନେକ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ସ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ଶରୀରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ମୋ ମନେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା ଯେ, “କିଏ ଏହାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିପାରିବେ? ଦାନବ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଏହି ଭାବନା ହେଲା ଯେ, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ କେବଳ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମିକ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସମର୍ଥ। ତେଣୁ, ମୁଁ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ବିଦ୍ୱାନ୍, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲି। ତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲି, “ଏହି କନ୍ୟା ଯୁବତୀ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ସେଉଁଠି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁବତୀ ହେବେ, ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ନେଇଆସ।” ଏପରି କହି, ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କୁ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଲି, ଏବଂ ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଗୌତମ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଭଲଭାବେ ଲାଲନା-ପାଳନା କରି, ଅଳଙ୍କୃତ କରି, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ବିନା ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ନେଇଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଲଗା-ଆଲଗା ଭାବେ ମୋତେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାମନ୍ଦଳୀର ନାଥ, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଆମକୁ ଦିଅ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଋଷି, ସାଧ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ଆସିଯାଇଥିଲେ। ବିଶେଷ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଅତି ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମ ନେଲା, କିନ୍ତୁ ଗୌତମଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ, ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ଓ ଧୃଢତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା। ଏହି ସବୁ ଭାବି, ମୁଁ ଚମତ୍କୃତ ହେଲି ଏବଂ ଭାବିଲି, “ଏହି ଶୁଭ-ମୁଖୀ କନ୍ୟା କେବଳ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।” ତେଣୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କଲି, ତଥାପି ଭାବିଲି, “ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଧୃଢ ସଂକଳ୍ପ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି।” ଦେବତା, ମୁଁ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଆହଲ୍ୟା ନାମ ଦେଲୁ। ତାପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କଲି, “ଏହି କନ୍ୟାକୁ ସେଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯିବେ, ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବେ; ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।” ମୋ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆହଲ୍ୟା ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ ବେରିପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଚିରଉତ୍ସର୍ଗ ଗାଈ ସୁରଭି ଅର୍ଧ-ଜନ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମନେ ପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହି ପୃଥିବୀ ସୁରଭି, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଲିଙ୍ଗକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇଟି ପରିକ୍ରମା କରି, ଗୌତମ ଏକ ପରିକ୍ରମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କଲେ। ଅନ୍ୟ କେହି ପୃଥିବୀ ଚକ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ କମଳାସନ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତୁ।” ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗରେ ଏହି ସତ୍ୟ ବୁଝିଲି ଏବଂ କହିଲି, “ହେ ଗୌତମ, ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗିନୀ ତୁମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଛି; ତୁମେ ପରିକ୍ରମା ସଫଳ କରିଛ। ଧର୍ମ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସହଜ ନୁହେଁ; ସୁରଭି ଅର୍ଧ-ଜନ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପମୟ ପୃଥିବୀ। ଏହାର ପରିକ୍ରମା ହୋଇଛି; ଲିଙ୍ଗ ପରିକ୍ରମା କଲେ ସେଉଁଠି ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ତୁମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଖୁସି। ଏହି କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହି ଜଗତରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏହିପରି କହି, ମୁଁ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଲି। ବିବାହ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆସି, ସେମାନେ ଗୌତମ ଓ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କର ପରିକ୍ରମା ଦେଖିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଗୌତମ ଓ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କ ଏକତ୍ୱ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ବିଚକ୍ଷୁଭିତ ହେଲେ। ବିବାହ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।