ଏହି କଥା ଏକ ଦୀର୍ଘ ପୂର୍ବ ଘଟଣା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କଥାଇବି, ଶୁଣ। ଏକ ବ୍ୟପାରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଶ୍ୱଧାର। ସେ ବହୁତ ଧନୀ ଥିଲେ। ବୟସ ହେବା ପରେ, ଏହି ବ୍ୟପାରୀଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲା—ସେ ପୁଅ ନିତିମାନ, ସୁନ୍ଦର, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ପୁଅ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଥିଲା। ଏହି ପୁଅ ନିଜ ନିୟତିରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା। ପୁଅଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ବିଶ୍ୱଧାର ଓ ତାଙ୍କ ଜନନୀ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲେ। ସେମାନେ ଏହି ସମୟରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ପୁଅ ସହିତ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ହେଲା—“ହାୟ ପୁଅ! ହାୟ! ଦୁଷ୍ଟ ନିୟତି ଆମ ପୁଅକୁ ଆମଠାରୁ ନେଇ ଗଲା।” “ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ଏ ଗୁଣର ସାଗର, ଆମଠାରୁ ନିୟତି ତୁମକୁ ନେଇଗଲା; ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବିଶେଷ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।” ଏପରି ଦୁଃଖର ରୋଦନ ଶୁଣି, ଯମ ଦୟାରେ ବ୍ୟକୁଳ ହେଇ, ତାଙ୍କ ନିଜ ସହର ଛାଡି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ତଟରେ ଉଭା ହେଇ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଯିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା। ଏଥିରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—“ମୋତେ କହ, ଏ ପୃଥିବୀ କେତେ ପରିମାଣର? କିଏ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି? କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମରୁନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଭାରରେ ଦବି ଯାଇଛି।” ଏପରି ଦେଖି, ଭୂମିଦେବୀ ଶୀଘ୍ର ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଭୂମିଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ?” ଭୂମିଦେବୀ କହିଲେ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଭାରରେ ଦବିଗଲି; ନାଶ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭାର କାହିଁକି? ଏହାର କାରଣ କହ।” ଭୂମିଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଯଦି କାରଣ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି; କାରଣାମୁଁ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନାୟକ ଓ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିଦେବୀ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ, ଯେଉଁପରେ ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହଟାଇପାରିବେ।” ଏହି ମୋ କଥା ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କୁ ଯମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଯମଙ୍କ ସହର, ବୈବସ୍ୱତନଗର, ଯାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଯମକୁ ଦେଖିଲେନାହିଁ। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯମକୁ ତାଙ୍କ ସହରରେ ଦେଖିଲେନାହିଁ, ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ଯମଙ୍କ ପିତା ସବିତୃଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଯମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ସବିତୃ କହିଲେ—“ହେ ଶକ୍ର, ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଦୃଢ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଛନ୍ତି; କାହିଁକି ଏହି କରୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।” ଭାନୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଗଲେ—“ହାୟ, ଏହା ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର! ମୋ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନାୟକତ୍ୱ ହାରିଯିବ। ଯଦି ଯମ ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପଦ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି—ମୋ ଏହି ଭାବ।” ଏପରି କହି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—“ତୁମେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ? ଶୀଘ୍ର କହ।” ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୌଣସି ମହାର୍ଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେନାହିଁ। ଶକ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେନାହିଁ, ତେଉଁଠି ଆମେ ନିଜେ ଯିବା। ଦେବମଣ୍ଡଳ ତୟାରି ହେଉ, ସେମାନେ ସେନା ସହିତ ଆସୁନ୍ତୁ। ଆମେ ଏହି ଶତ୍ରୁ, ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଯିବା।” ଏହି କଥା ହେବା ପରେ, ଦେବମଣ୍ଡଳର ସେନା ପ୍ରକାଶ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ହରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଚକ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ଯମଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ଯେଉଁଠି ଚକ୍ର ରହିଲା, ସେଠି ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ନାମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତାପରେ, ମେନକା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କହିଲେ—“ହେ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନାୟକ, ଆମେ କୌଣସି ଜଣେ ମଧ୍ୟ କାଳଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସହିପାରିବିନାହିଁ। ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଯମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଭଲ।” “ଏହି ବେଶ୍ୟା, ସୁନ୍ଦରତା ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମଦ ହୋଇ, ପ୍ରବଂଧ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଉଁକୁ ପଠା। ସେ ନିଜକୁ ତୁମ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାବେ ଦେଖେ।” ମେନକାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ଏହି ସୁନ୍ଦର ବେଶ୍ୟାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ହେ ବେଶ୍ୟା, ମୋ କାମ ସଫଳ କର, ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଆସ; ତୁମେ ମୋ ଶଚୀ ପରି ପ୍ରିୟ ହେବା।” ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ବେଶ୍ୟା ଦିଗ୍ବାସୀ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଯମଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଗଲା, ଯମ ଚମକୁଥିବା ଦେହରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଦଶ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା ଯମଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ହିଂଦୋଳ ରାଗରେ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ କାଳଙ୍କ ମନ ଦୂର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ଯମ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଦାର ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ସେ ଅପ୍ସରା ସହିତ ମିଶିଲେ, ମହାର୍ଷି, ଯଦିଓ ସେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ; ଏହି ମିଶଣା ପରେ, ବେଶ୍ୟା ତୁରନ୍ତ ଏକ ନଦୀରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଗୌତମୀ ତଟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଗାୟକ ଓ ସାଙ୍ଗୀତିକ ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ; ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ବେଶ୍ୟା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଯମ ଦେଖିଲେ, ବେଶ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଉଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି; କାଳଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ, ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର, ପୁଅ; ତୁମେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର ନିର୍ବାହ କରିବାକୁ ନିୟୁକ୍ତ। ବାୟୁକୁ ଦେଖ, ସେ ସର୍ବଦା ବହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଲୋକମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବହିଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।