କଣ୍ୱ ଋଷି ନମ୍ରତାର ସହିତ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଓ ଭକ୍ଷା (ଖାଦ୍ୟାଭାବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଆନନ୍ଦମୟ ଇଚ୍ଛା, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ—ହେ ଗଙ୍ଗା, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୟାକରି ମୋତେ ଦିଅ।” ଏପରି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଭକ୍ଷାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ଉପଦେଶ କଲେ—“ହେ ଭକ୍ଷା, ତୃଷ୍ଣା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ତୁମେ ମୋ ଓ ମୋ ବଂଶଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଚାଲିଯାଅ। ତୁମେ ଅଧମ ଓ କଠୋର ପାପୀମାନଙ୍କ ଠାରେ ଯାଅ, ଆଉ କଦାଚିତ୍ ଆମଠାରେ ଫେରିନ ଆସ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ଷାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେବେନାହିଁ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ବର। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ହେବେ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଯେଉଁଠି ହେଉ, ତୀରେ କିମ୍ବା ଘରେ ପଢ଼ିବେ, ସେମାନେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରୁ କେବେ ଭୟ ପାଇବେନାହିଁ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ବର। ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନେ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି ବିଦାୟ ନେଲେ ଏବଂ କଣ୍ୱ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର 'କଣ୍ୱ ଗଙ୍ଗା' କିମ୍ବା 'ଭକ୍ଷା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ପିତୃପୂଜାର ସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ାଏ। ଏବେ ଶୁଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ' କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ହରିର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଉପବାସ ଓ ସ୍ନାନ କଲେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଲୋକ ମିଳେ। ପୁରାତନ କାଳର କଥା—ଏହି ତୀରେ ବିଶ୍ୱଧର ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ଥିଲେ। ବୟସ୍ ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲା—ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସୁନ୍ଦର, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ମନୋହର ଚରିତ୍ରର। ସେଇ ପୁଅ, ଜଣେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ଚଳିଗଲେ। ପୁଅଙ୍କୁ ଏପରି ବିଦାୟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ବଣିକ ଦମ୍ପତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ—“ଆମେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା”—'ହା ପୁଅ! ହା, ଦୁଷ୍ଟ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆମଠାରୁ ଛିନିଯାଇଛ।' 'ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ହେ ଗୁଣର ମହାସାଗର, ତଥାପି ଆମଠାରୁ ବିୟୋଗ ହେଲ। ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲ।' ଏପରି କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଶୋକର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଯମ ଦେବ ଦୟାରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଆସିଲେ। ସେ ଗୋଦାବରୀ ତୀରେ ଉପବେଶ କରି, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବିପୁଳ ବୟସ୍କ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, କିଏଁନା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନଥିଲେ, ଭୂମି ଭାରକ୍ଳାନ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ପୃଥିବୀ ଦେବୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?' ପୃଥିବୀ କହିଲେ—'ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଭାରରେ ପୀଡିତ, ନଶ୍ୱରତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; କିଏଁ ଏହି ଅବସ୍ଥା, ତାହା ଜଣାଇଦିଅ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—'କାରଣ ଥିଲେ ମୁଁ ଜାଣିବି, କାରଣ ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ପୃଥିବୀର ସ୍ୱାମୀ।' ଏପରେ ପୃଥିବୀ କହିଲେ—'ଯମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ, ସେ ଜଣେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଯମଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ସହରକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ନଥିଲେ; ତେଣୁ ଶିଘ୍ର ଫେରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁନାହିଁ।' ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ଯମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?' ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ କହିଲେ—'ହେ ଶକ୍ର, ଯମ ଗୋଦାବରୀ ତୀରେ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିଏଁ ତାହା ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—'ହାୟ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର! ଯଦି ଯମ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ସ୍ଥାନ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।' ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଏସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—'ତୁମେ କିଏ ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ?' କିଏଁ ଉତ୍ତର ଦେଲେନାହିଁ। ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—'ଯେତେବେଳେ କିଏଁ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯିବା। ଦେବମାନେ ସେନା ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା।' ଏହା ଶୁଣି, ଦେବସେନା ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି, ହରି ତାଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ପଠାଇଲେ, ଯାହା ଯମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲା। ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ଚକ୍ର ଥିଲା, ସେଠି 'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ' ନାମର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତେବେ ମେନକା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ଆମେ କୌଣସି ଯମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସହିପାରିବୁନାହିଁ। ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଯମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଭଲ। ଏହି ଭୋଗବିଲାସି ତରୁଣୀ, ଯିଏ ତୁମର ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ଭାବେ, ତାକୁ ପଠାଅ, ସେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ଏପରି ଦେବମାନେ, ତପସ୍ୟା, ଭୟ, ଦୟା ଓ ଦେବତାର କୌଶଳ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା।