ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାର୍ଷି କଣ୍ୱ, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ କୁଶ ଘାସର ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ହୃଦୟରୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ଓ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଭୋକ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର କ୍ଲେଶ ଅଛି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଭା ଦେବୀ, ମୃତ୍ୟୁର ଜବଡ଼ାରୁ ପଳାଇ ଆସିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଶାନ୍ତିର ରୂପ, ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରୋଧର ରୂପ। ନଦୀ ରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କର ତାପ ଓ ପାପ ଦୂର କରିଦେଉଛ। ଭୋକ ରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ଅପରାଧ ଦିଅଛ। ହେ ଦେବୀ, ଶୁଭାଦାୟିନୀ, ପାପନାଶିନୀ, ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହରା, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, କଣ୍ୱଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ଆକୃତି ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଏକ ଶ୍ରୀଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଭଳି ମୋହନୀୟ, ଅନ୍ୟଟି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କଣ୍ୱ ଦୋହାତ ଜୋଡ଼ି, ଶିର ନମାଇ, ପୁନି ସ୍ତୁତି କଲେ—“ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ତ୍ରିନୟନୀ, ଗୋଦାବରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଜଟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଗୌତମଙ୍କ ପାପ ନାଶ କରିଥିବା, ସପ୍ତଧାରାରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଥିବା ଗୋଦାବରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯେଉଁ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କର ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଧନ ନାଶ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଲୋଭର ଭରିଥିବା ଭୋକ ଦେବୀ, ପୁନଃପୁନଃ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” କଣ୍ୱଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—“ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା କହ; ଭଲ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।” କଣ୍ୱ ଶିର ନମାଇ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଭୋକ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ମନୋରଞ୍ଜନ ଇଚ୍ଛା, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ। ଏହି ଉପକୃତି ମୋତେ ଦିଅ, ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ।” ପରେ ସେ ଗୌତମୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଭୋକଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—“ହେ ଭୋକ, ହେ ତିର୍ଷ୍ଣା, ହେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ମୋ ଓ ମୋ ବଂଶଜଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅଧିକ ପାପୀ ଓ କଠିନ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଏଠାରେ କେବେ ଆସିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ରହିବ ନାହିଁ—ଏହା ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାମାନେ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ହେବେ। ଯେଉଁମାନେ ଘରେ କିମ୍ବା ତୀରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖର ଭୟ ନାହିଁ—ଏହା ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ।” ଏପରି କହି, ଦୁଇ ଦେବୀ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ଏବଂ କଣ୍ୱ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିଠାରୁ ଏହି ତୀର ‘କଣ୍ୱ ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା, ଏଉଁଠାରେ ‘ଭୋକ’ ନାମକ ତୀର ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ହରି ଦେଇ, ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ଲୋକେ ହରିର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପକ୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ, ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ଉପବାସ ଓ ସ୍ନାନ କଲେ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଲୋକ ମିଳେ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏଠାରେ ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଏଠାରେ ବିଶ୍ଵଧର ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଧନୀ ଥିଲେ। ବୟସ୍କ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହେଇଥିଲା—ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଶୋଭନ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ। ସେଇ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଚାଉଁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଗଲେ। ପୁଅଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ସେ ଦମ୍ପତି ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଦୁଃଖରେ, “ହା ପୁଅ! ହା, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବର ଦୟାରେ, ତୁମେ ଆମୁକୁ ଛାଡ଼ି ଚଳିଗଲା। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ଗୁଣର ସାଗର ଥିଲ, ତଥାପି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ନେଇଗଲା, ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଲ୍ଲଭ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲା," ବୋଲି ଏକାନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ସମେତି ମୃତ୍ୟୁର ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି, ଯମ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ନିଜ ନଗର ଛାଡ଼ି ଦୃତ ଗତିରେ ଚଳିଆସିଲେ। ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ଏହି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ପୃଥିବୀ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, କହିଲେ—“କେତେ ଭୂମି ଅଛି? ଏହାକୁ କିଏ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି? କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରୁନାହାନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ଭାର ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁଶିତ।” ତେବେ, ଭୂଦେବୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦେବମାନେ ସହିତ ବସିଥିଲେ। ଭୂଦେବୀକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲେ—“ତୁମ ଆଗମନର କାରଣ କ’ଣ?” ଭୂଦେବୀ କହିଲେ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ, ବିନା ନାଶ ହୋଇ, ଏହି କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଆସିଛି।” ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଯଦି କାରଣ ଅଛି, ମୁଁ ଜାଣିବି, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଭୂମିର ଅଧିପତି।” ତାପରେ, ଭୂଦେବୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯମଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ପଛେଇବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନରମାନେଙ୍କୁ ଯମଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ। ସେମାନେ ଦୃତ ଗତିରେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ପୁନି ଫେରି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନଗରରେ ଦେଖିଲୁ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କ ପିତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଯମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ଶକ୍ର, ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; କାହିଁକି ଏହିପରି ଘଟୁଛି, ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ।” ଏହି ସୂଚନା ଶୁଣି, ଶକ୍ରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।