ନାଭାଗ ଓ ଅରିଷ୍ଟଙ୍କର ଦୁଇପୁଆ, ଯଦିଓ ବୈଶ୍ୟ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, କରୁଷଙ୍କର ସନ୍ତାନ କାରୁଷମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଇଥିଲେ। ପୃଷଧ୍ର, ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ଗାଈକୁ ମାରିଥିବାରୁ, ଏକ ଶାପରେ ଶୂଦ୍ର ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ନମ୍ବର ନଉ ଜଣ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କର କନ୍ୟା ଓ ମନୁଙ୍କର ଛିଙ୍ଗୁରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦାନରେ ଅତି ଉଦାର ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକୁକ୍ଷି ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ଖାଇବା କାରଣରୁ ବିକୁକ୍ଷି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଏହି ମହାନ ନାୟକ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଶକୁନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପାଞ୍ଚ ଶତ ଜଣ ଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ ରକ୍ଷାକାରୀ ଏଉଁଞ୍ଚାଳିଶି ଜଣ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାରେ ମଧ୍ୟ। ଅନ୍ୟମାନେ, ବଶତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବିକୁକ୍ଷିକୁ ଅଷ୍ଟକ ଯଜ୍ଞରେ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। "ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ମାଂସ ଆଣି, ପ୍ରାଣୀ ମାରି," ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ଯଜ୍ଞ ହେବା ଆଗରୁ ବିକୁକ୍ଷି ଖରଗୋଷ ଖାଇଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ଶଶଦା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ଶଶଦା ରାଜା ହେଲେ; ଶଶଦାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଥିଲେ। ଅନେନସ୍ରୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ପ୍ରିଥୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ପ୍ରିଥୁଙ୍କର ପୁଅ ବିଷ୍ଟ୍ରାରଶ୍ୱ, ତାଙ୍କରୁ ଅର୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅର୍ଦ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ଯୁବନଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ରାବସ୍ତା; ରାଜା ଶ୍ରାବସ୍ତକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରାବସ୍ତି ନଗର ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଶ୍ରାବସ୍ତିଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୃହଦଶ୍ୱ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ କୁବଳାଶ୍ୱ, ତିନି ଧର୍ମରେ ଉତ୍ତମ ରାଜା। ସେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଦାନବକୁ ବଧ କରି 'ଧୁନ୍ଧୁମାର' ଉପାଧି ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନୀ, ଧୁନ୍ଧୁ ବଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏବଂ କୁବଳାଶ୍ୱ କିପରି ଧୁନ୍ଧୁ ବଧ କରି 'ଧୁନ୍ଧୁମାର' ଉପାଧି ପାଇଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କର ଏକ ଶତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଧନୁର୍ଧର ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଅପରାଜିତ। ସେମାନେ ଧର୍ମପରାୟଣ, ଯଜ୍ଞକାରୀ ଓ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ; ବୃହଦଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ପୁଅ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେଲେ। ରାଜ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇ ବୃହଦଶ୍ୱ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହିପରି ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। "ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ଆମେ ଚିନ୍ତା ବିନା ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ," ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। "ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ମାରୁଧନ୍ବା ଅଞ୍ଚଳରେ, ଉଦ୍ଦାଳକ ନାମକ ଏକ ବାଲୁକାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ଅଛି। ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ମାଟି ତଳେ ଲୁଚି ଥିଲେ, ଏକ ବିଶାଳ ଆକାରରେ।" "ମଧୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ସେଠାରେ ବସି ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ଜଗତକୁ ଧ୍ବଂସ କରିବା ପାଇଁ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଲେ ଏ ଭୂମି କମ୍ପିଯିବ।" "ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ଶକ୍ତିରେ ଏକ ବିଶାଳ ଧୂଳି କୁହୁଡ଼ ଉଠିଯିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଯିବ, ସାତ ଦିନ ଭୂମି କମ୍ପିଯିବ।" "ଫୁଟିଯାଇଥିବା ଆଗ, ତାପ, ଧୂଆଁ—ଏଉଁ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପରିସ୍ଥିତି ତାଙ୍କର କାରଣରୁ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ଶରୀର ଦାନବକୁ ବଧ କର, ଆଜି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଲେ, ଜଗତ ଶାନ୍ତି ହେବ।" "ଏହି ଦାନବକୁ ବଧ କରିବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ; ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।" "ଯେ କେହି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବକୁ ବଧ କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ବର ଦେଇ ତୁମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା।" "ଧୁନ୍ଧୁ, ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତିରେ ବିନାଶ ହେବେ ନାହିଁ, ଏକ ଶତ ଯୁଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ ବିଶାଳ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅସମର୍ଥ।" ଏହିପରି ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବୃହଦଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ପୁଅ କୁବଳାଶ୍ୱକୁ ଧୁନ୍ଧୁ ବଧ ପାଇଁ ଦେଇଲେ। "ମୁଁ ମୋ ବାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁ ବଧ କରିବେ," ବୃହଦଶ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ। କୁବଳାଶ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏକ ଶତ ପୁଅ ସହିତ, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ନେଇ ଧୁନ୍ଧୁ ବଧ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କୁବଳାଶ୍ୱ ଭିତରେ ବିଶ୍ଵ କଲେ। ଏହି ଅପରାଜିତ ନାୟକ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଆକାଶରେ ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ ହେଲା: "ଆଜି ଏହି ଧୁନ୍ଧୁମାର ଅପରାଜିତ ହେବେ।" ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଲା ବର୍ଷା କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଡ଼ାକ ଚାଲିଲା। କୁବଳାଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ପୁଅମାନେ ସହିତ ବାଲୁକା ଉପରେ ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୁଅମାନେ ବାଲୁକା ଖୋଡ଼ିବା ସମୟରେ ଧୁନ୍ଧୁ ଲୁଚିଥିବା ଦାନବ ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାରେ ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ବିସ୍ଫୋରିତ ହେଲା, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଉଲଟାଇ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ପାଣି ବର୍ଷା କରିଲେ, ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତଳ ହେବା ପରି। ଏହି ବିଶାଳ ତରଙ୍ଗ ଓ କାଦୁ ମାନ୍ଦରୁ ଦାନବ ଏକ ଶତ ପୁଅକୁ ଜଳାଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।