ହନୁମାନ୍, ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ନେଇ, ବିଳମ୍ବ ବିନା ଏକ ମାଉସୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଗୌତମୀ ତଟକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଇ ସମୟରୁ, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ପିଶାଚ ଏବଂ ଅଞ୍ଜନା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପାହାଡ଼କୁ ଆସି ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଏବଂ ଶୁଭତା ବିତରଣ କରିଥିଲେ। ଏଠାରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ତିରପନ୍ନ (୫୩) ଯୋଜନ ଦୂରେ ମାର୍ଜାର ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଏଠାରୁ ଧନୁମନ୍ତା ଓ ବୃଷାକପି ନାମକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାକୁ ଫେଣାସଙ୍ଗମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଦାତା; ଏଠାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି ଯାହା କ୍ଷୁଧାତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଓ ନାରଦ, ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ, ଏହି ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଏହା କିପରି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷା ପୂରଣ କରେ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପୂର୍ବକାଳରେ କଣ୍ବ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ବେଦଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ଆଶ୍ରମରେ ଘୁରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୌତମ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ କ୍ଷୁଧାରେ ଅତିଶୟ କଷ୍ଟ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦେଖି କଣ୍ବ ବିରାକ୍ତ ହେଲେ; ଏପରେ ଗୌତମ ଋଷି ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ତପସ୍ଵୀତାରେ ଅବିଚଳିତ।” ତେଣୁ, ଶରୀରରେ କ୍ଷୁଧା ଓ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଖାଇବି ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଭିକ୍ଷା ନେବି। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇ ଧନ ପାଇବି।” ସେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗାତଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ କୁଶ ଉପରେ ବସି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଏବଂ ନିଜ ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୁଧାକୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଓ ଗଙ୍ଗେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଓ କ୍ଷୁଧା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଓ ଶୁଭଦାୟିନୀ, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମହାମୃତ୍ୟୁର ଜଉ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମେ ଶାନ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ କ୍ରୋଧର ସ୍ୱରୂପ। ନଦୀ ଭାବେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ତାପ ଓ ପାପ ଦୂର କରୁଛ, ଏବଂ କ୍ଷୁଧା ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ଦିଅ। ଓ ଦେବୀ, ଶୁଭଦାୟିନୀ, ପାପ ନାଶିନୀ, ଶାନ୍ତି ଦାତ୍ରୀ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରକାରିଣୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ସ୍ତୁତି କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ଆକୃତି ଦେଖାଦେଲା—ଏକଟି ଗଙ୍ଗା ପରି ମୋହନୀୟ, ଅନ୍ୟଟି ଭୟଙ୍କର। ପୁନି ହାତ ଯୋଡି ଓ ବନ୍ଦନା କରି, କଣ୍ବ କହିଲେ, “ଓ ଶୁଭଦାୟିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରା ଦେବୀ, ଗୋଦାବରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୋଦାବରୀ, ଗୌତମଙ୍କର ପାପ ନାଶିନୀ, ସପ୍ତଧାରାରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଓ ଦେବୀ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ, କାମ, ଧନ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ ଓ ଲୋଭର ସ୍ୱରୂପ କ୍ଷୁଧା, ତୁମକୁ ପୁନି ପୁନି ନମସ୍କାର।” କଣ୍ବଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇ ଦେବୀ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମ ଇଚ୍ଛା କୁହ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।” କଣ୍ବ ନମସ୍କାର କରି, ଗଙ୍ଗା ଓ କ୍ଷୁଧାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ମୋତେ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ଇଚ୍ଛା, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସମ୍ପତ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ, ଗଙ୍ଗେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଅ।” ଏପରି କହି, ସେ ଗୌତମୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ କ୍ଷୁଧାଙ୍କୁ କହିଲେ, “କ୍ଷୁଧା, ତୃଷ୍ଣା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ମୋ ଏବଂ ମୋର ବଂଶଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଅଧିକ ପାପୀ ଓ କଠୋର ଲୋକଙ୍କୁ ଯାଅ, ଏଠାରେ ପୁନି ଆସନି। ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ରହିବ ନାହିଁ; ଏହା ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ହେବେ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ; ଏହା ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ।” ଏପରି କହି, “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଦେବୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ଏବଂ କଣ୍ବ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ସେ ତୀର୍ଥ ‘କଣ୍ବ ଗଙ୍ଗା’ ଏବଂ ‘କ୍ଷୁଧା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି ଯାହା ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ମଣିଷ ହରିର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଓ ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏଠି କ’ଣ ଘଟିଥିଲା, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱଧର ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତି ଧନୀ ଥିଲେ। ବୟସ୍ ସେଉଁଠି ହେବା ପରେ ତାଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ଯିଏ ଧର୍ମିକ, ସୁନ୍ଦର, ଖେଳାଳି ଏବଂ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଇ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଗଲା; ପୁଅଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ ଦମ୍ପତି ଅତି ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସେମାନେ ଏକାଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ, “ହାୟ ପୁଅ! ହାୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ଆମଠାରୁ ଛିନି ନେଇଛି!” ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ। “ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ଗୁଣର ସାଗର ଥିଲେ, ତୁମକୁ ଅପରାଧ ଭାଗ୍ୟ ଆମଠାରୁ ଛିନି ନେଲା; ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।” ଏପରି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ରୋଦନ ଶୁଣି, ଯମ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଆସିଲେ। ସେ ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ଦଢ଼ ଭାବରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଗଲେ। “ମୋତେ କୁହ, ଏ ପୃଥିବୀ କେତେ, ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ ପୂରଣ କରୁଛି?