ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଯେଉଁଠି ତିଳ, ଗାଈ, ଧନ, ଧାନ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ମନାଯାଏ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ କେବଳ ଏକ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଏପରି ଉପକୃତି ଦେଖି ଭୂମିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭୌବନ ନାମକ ପୃଥିବୀର ନାଥ 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ। ସେଠାଠିଏଠୁ ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଦଶାଶ୍ୱମେଧ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହାପରେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ପୈଶାଚ' ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ବେଦଜ୍ଞମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହା ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ, ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଅଞ୍ଜନା ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏଠି ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଶାପବଶତଃ ପତିତ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ। ସେ ଅଞ୍ଜନା ନାମକ ଏକ ମହାକାୟ ବନର ମାନବୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପତି କେସରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଦ୍ରିକା ଥିଲେ। ଶାପବଶତଃ ଏହି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା, କେସରୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେହରେ ବିଲାଇ ରୂପେ ଅଞ୍ଜନା ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ। କେସରୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଞ୍ଜନା ପାହାଡ଼କୁ ଆସିଲେ। ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା, ଦୁହେଁ ମିଳି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନତା ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖି, ମୁନି ଦୁହେଁକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—"ଏକ ଵର ଚାହଁ"। ଦୁହେଁ ମାଗିଲେ—"ମୁଁମାନେ ପୁତ୍ର ପାଉ"। ମୁନି 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ନାଚି, ଗାଇ, ହସୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଦେବତା, ତାଙ୍କ ହସ ଦେଖି, କାମନାବଶତଃ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ଆମେ ପତି-ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଵରଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ"। ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ବାୟୁଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ଏବଂ ନିରୃତିଙ୍କୁ ଅଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଅଞ୍ଜନା ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ହନୁମାନ ଓ ଅଦ୍ରିକା ଓ ନିରୃତିଙ୍କୁ ଅଦ୍ରି, ଯିଏ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ନାଥ। ତେବେ ଦୁହେଁ କହିଲେ—"ମୁନିଙ୍କ ଵରରେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମର ଦେହ ବିକୃତ, ମୁଣ୍ଡ ବିକଳ"। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ହେବାକୁ ପଡ଼ିଛି। ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି କହିଲେ—"ଗୌତମୀ ତଟରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେବେ"। ଏହିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଅଦ୍ରି, ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ନେଇ, ପିଶାଚ ରୂପେ ଭାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ମାଁକୁ ଅନୁରାଗରେ ଗୌତମୀ ତଟରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଏହିପରି ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଧାରଣ କରି, ବିଲାଇ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଗୌତମୀ କୂଳକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହିଠାରୁ ସେହି ସ୍ଥାନ 'ପିଶାଚ' ଓ 'ଅଞ୍ଜନା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ପାହାଡ଼କୁ ଆସି, ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରୁ ତିରପ୍ରାନ୍ତ ପୂର୍ବକୁ ତିରପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନା ଦୂରରେ 'ମାର୍ଜାର' ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରୁ ଧନୁମନ୍ତା ଓ ବୃଷାକପି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସ୍ଥାନ 'ଫେନାସଙ୍ଗମ' ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ, ଏଠିର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଏକ ସ୍ଥାନ, 'କ୍ଷୁଧାତୀର୍ଥ' ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ, ନାରଦ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ। ଏଠି ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କଣ୍ଵ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ବେଦଜ୍ଞ। ସେ ଆଶ୍ରମ ଆଶ୍ରମ ଘୁଞ୍ଚି, ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ—ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ପ୍ରଚୁର, ଯେଉଁଠି ଗୌତମ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କଣ୍ଵ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ। ଏହି ତଫାତ ଦେଖି କଣ୍ଵ ବିରକ୍ତ ହେଲେ, ଓ ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଅବିଚଳିତ"। "ଏହିପରି ଭୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଖାଇବି ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବି," ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ସେଠି ଯାଇ, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, କୁଶ ଶୟନରେ ବସି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ତାଙ୍କ ଭୋକର ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। "ନମସ୍କାର ତୁମକୁ, ହେ ଗଙ୍ଗେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଃଖ ହରଣ କରିବାରୀ; ହେ କ୍ଷୁଧା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଧାରିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନୀତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିର ରୂପ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରୋଧର ରୂପ, ନଦୀ ରୂପେ ସମସ୍ତ ତାପ ଓ ପାପ ନିବାରଣ କର, କ୍ଷୁଧା ରୂପେ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ଦିଅ। ହେ ଦେବୀ, ମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ, ପାପ ନାଶିନୀ, ଶାନ୍ତି ଦାୟିନୀ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହରଣ କର, ତୁମକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇ ରୂପ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଏକ ମନୋହର, ଗଙ୍ଗା ସଦୃଶ; ଅନ୍ୟଟି ଭୟାନକ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଶିର ନମାଇ, ହସ୍ତ ଜୋଡି କଣ୍ଵ କହିଲେ—"ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ମାହେଶ୍ଵରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରା, ଗୋଦାବରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଗୋଦାବରୀ, ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଜଟାରୁ ଜନ୍ମିତ, ଗୌତମଙ୍କ ପାପ ନାଶ କରିବାରୀ, ସପ୍ତ ଧାରାରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବୀ, ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ନାଶ କର, ଦୁଃଖ ଓ ଲୋଭର ରୂପ କ୍ଷୁଧା, ପୁନଃ ପୁନଃ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" କଣ୍ଵଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜ କଣ୍ଵଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମର ଇଚ୍ଛା କୁହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଵର ଚୟନ କର।